Louis Pasteur – Nhà khoa học Công giáo đã làm thay đổi thế giới

Nhà hóa học và vi sinh học tiên phong đã làm thay đổi nền khoa học hiện đại, đồng thời vẫn luôn là một người Công giáo đạo hạnh suốt cuộc đời mình.

Louis Pasteur (1822–1895) là một nhà khoa học, nhà tư tưởng, triết gia và cũng là một tín hữu đầy xác tín. Với cương vị giáo sư vật lý và hóa học, ông đã thực hiện nhiều khám phá vĩ đại, đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học hiện đại.

Năm 1854, một chủ xưởng rượu vang đã tìm đến Pasteur để xin ông tư vấn về hiện tượng lên men. Qua quá trình nghiên cứu, ông phát hiện rằng sự lên men không phải do quá trình phân hủy gây nên, nhưng là kết quả hoạt động của nấm men. Ông cũng chứng minh rằng sự hiện diện của oxy làm giảm quá trình lên men – hiện tượng ngày nay được gọi là “hiệu ứng Pasteur” (Pasteur effect).

Pasteur tiếp tục khám phá rằng các vi sinh vật chính là nguyên nhân làm sữa, bia và rượu vang bị hư hỏng. Từ đó, ông phát triển phương pháp gia nhiệt chất lỏng nhằm tiêu diệt vi khuẩn, ngày nay được biết đến với tên gọi phương pháp thanh trùng (pasteurization). Những thí nghiệm của ông đã góp phần quyết định trong việc xác nhận Thuyết Vi trùng (Germ Theory). Trước đó, học giả người Hungary gốc Đức Ignaz Semmelweis đã đề xuất giả thuyết này, nhưng chỉ sau khi được Pasteur chứng minh bằng thực nghiệm, học thuyết ấy mới được giới khoa học rộng rãi chấp nhận.

Bên cạnh đó, Pasteur còn bác bỏ một cách dứt khoát học thuyết cổ xưa về “thuyết tự sinh” (abiogenesis hay spontaneous generation) – quan niệm cho rằng sự sống có thể tự phát sinh từ vật chất vô sinh.

Trong bài diễn thuyết nổi tiếng tại Đại học Sorbonne năm 1864, ông trình bày thí nghiệm “bình cổ thiên nga”, chứng minh rằng nước dùng đã được khử trùng vẫn hoàn toàn không xuất hiện vi sinh vật nếu không khí mang mầm bệnh không thể xâm nhập vào bình. Chỉ khi chiếc bình bị nghiêng hoặc bị bẻ gãy, tạo điều kiện cho vi sinh vật từ không khí lọt vào, sự sống vi sinh mới xuất hiện.

Từ đó, ông đi đến kết luận nổi tiếng:

“Học thuyết về sự tự sinh sẽ không bao giờ có thể hồi sinh sau đòn chí mạng mà thí nghiệm đơn giản này đã giáng xuống nó.”

Louis Pasteur được nhìn nhận là một trong những nhà khoa học có ảnh hưởng sâu rộng nhất của thế kỷ XIX. Ông nổi tiếng với những đóng góp mang tính đột phá trong lĩnh vực vi sinh học, vắc-xin và phương pháp thanh trùng. Tuy nhiên, điều ít được nhắc đến hơn là trong suốt cuộc đời, ông luôn là một người Công giáo sốt sắng.

Mặc dù một số tiểu sử từng mô tả ông như người khá dè dặt hoặc ít bày tỏ quan điểm về tôn giáo, nhưng việc nghiên cứu kỹ thư từ cá nhân và các phát biểu của ông cho thấy một đời sống đức tin sâu sắc và bền vững.

Đức tin Công giáo của Pasteur được hình thành ngay từ thuở nhỏ trong gia đình lao động bình dị tại Arbois, nước Pháp. Thân phụ ông là một người thợ thuộc da và cựu binh từng phục vụ trong quân đội Napoléon, đã truyền cho ông tinh thần trách nhiệm, kỷ luật và lòng kính sợ Thiên Chúa.

Pasteur được đào tạo trong nền giáo dục cổ điển, bao gồm cả việc học giáo lý Công giáo. Ngay cả khi bước vào môi trường khoa học ngày càng tục hóa của nước Pháp, ông vẫn trung thành với đời sống đức tin. Ông không phải là người cổ động công khai cho tôn giáo, nhưng vẫn đều đặn tham dự Thánh lễ, thường xuyên nhắc đến Thiên Chúa trong các bài viết của mình, và khi qua đời, trên tay ông vẫn cầm tràng chuỗi Mân Côi – biểu tượng của một đời sống âm thầm gắn bó với Thiên Chúa.

Trong suốt sự nghiệp nghiên cứu, Pasteur đã bác bỏ những quan điểm vô thần về khoa học do các nhà tư tưởng như Émile Littré hay Auguste Comte cổ võ. Đối với ông, đức tin và lý trí không hề đối nghịch nhau; trái lại, chân lý khoa học và chân lý của Thiên Chúa cuối cùng đều gặp nhau trong cùng một nguồn mạch.

Trong một lá thư được viết vào những năm cuối đời, ông tâm sự:

“Tôi có đức tin của một người nông dân xứ Bretagne; và trước khi nhắm mắt xuôi tay, tôi hy vọng sẽ có được đức tin của người vợ một nông dân xứ Bretagne.”

Câu nói nổi tiếng ấy diễn tả một cách súc tích lòng khiêm nhường và niềm tin kiên vững của ông vào đức tin Công giáo, ngay cả khi đã đạt đến đỉnh cao của vinh quang khoa học.

Thế giới quan Kitô giáo cũng ảnh hưởng sâu sắc đến cách Pasteur nhìn nhận sứ mạng của mình. Ông coi phòng thí nghiệm là nơi phục vụ con người và thường khẳng định rằng sự tiến bộ của y học phải hướng đến việc nâng đỡ những người nghèo khổ và đau yếu.

Cuộc đời Louis Pasteur là minh chứng sống động cho sự hòa hợp giữa đức tin Công giáo sâu sắc và việc tìm kiếm chân lý bằng phương pháp khoa học, trở thành nguồn cảm hứng cho biết bao nhà khoa học Kitô giáo cho đến ngày nay.

Theo một giai thoại được nhiều người biết đến, có lần Pasteur đang cầm tràng chuỗi Mân Côi thì bị một người vô thần chế giễu, vì người ấy không hề biết mình đang nói chuyện với một trong những nhà khoa học vĩ đại nhất thế giới.

Buồn trước thái độ khinh miệt ấy, Pasteur nhẹ nhàng đáp:

“Càng nghiên cứu thiên nhiên, tôi càng ngỡ ngàng trước công trình kỳ diệu của Đấng Tạo Hóa.”

(“Plus j’étudie la nature, plus je reste émerveillé par l’œuvre du Créateur.”)

Lúc ấy, người vô thần mới nhận ra người đang đứng trước mặt mình chính là Louis Pasteur.

Khắc trên phần mộ của ông tại Viện Pasteur là câu nói bất hủ:

“Hạnh phúc thay người mang trong mình một điều linh thánh, một lý tưởng về cái đẹp và trung thành vâng theo lý tưởng ấy: lý tưởng của nghệ thuật, lý tưởng của khoa học, lý tưởng của quê hương và lý tưởng của các nhân đức Tin Mừng.”
— Louis Pasteur

Nguồn từ https://www.ncregister.com/commentaries/stagnaro-pasteur-catholic-scientist-who-changed-world