NGÀY HỘI NGỘ TRUYỀN THÔNG 2026

Bài giảng Thánh Lễ khai mạc 

Chúa Thánh Thần – Đấng kiến tạo sự hiệp thông và hướng dẫn sứ mạng truyền thông của Hội Thánh

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ,

Trong ngày Giáo Hội cử hành lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, đồng thời hướng lòng về sứ mạng truyền thông của Hội Thánh, Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta chiêm ngắm một chân lý thật sâu sắc: Chúa Thánh Thần chính là Đấng làm cho con người có khả năng gặp gỡ, thấu hiểu và hiệp thông với nhau trong sự thật và tình yêu.

Chính Chúa Thánh Thần đã biến đổi các môn đệ từ những con người nhút nhát, sợ hãi thành những chứng nhân can đảm của Đức Kitô Phục Sinh. Người giúp những người thuộc nhiều dân tộc, ngôn ngữ và văn hóa khác nhau có thể hiểu được lời loan báo Tin Mừng. Và hôm nay, cũng chính Chúa Thánh Thần tiếp tục hướng dẫn Hội Thánh thực thi sứ mạng truyền thông giữa một thế giới đang thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo.

Trước hết, Chúa Thánh Thần là Đấng biến sự khác biệt thành sự hiệp thông

Trong bài đọc thứ nhất, sách Công vụ Tông đồ thuật lại biến cố Chúa Thánh Thần hiện xuống: “Ai nấy đều được tràn đầy ơn Thánh Thần, họ bắt đầu nói các thứ tiếng khác, tùy theo khả năng Thánh Thần ban cho” (Cv 2,4).

Điều đáng chú ý là Chúa Thánh Thần không làm cho tất cả các Tông đồ trở nên giống nhau. Trái lại, Người hoạt động nơi mỗi người, đón nhận những khả năng và đặc sủng khác nhau, rồi làm cho những khác biệt ấy trở thành sự phong phú của cộng đoàn. Thánh Phaolô cũng khẳng định điều này khi ngài nói: “Có nhiều đặc sủng khác nhau, nhưng chỉ có một Thần Khí” (1 Cr 12,4). Mỗi người được ban cho những ân huệ riêng, nhưng tất cả đều được mời gọi sử dụng những ân huệ ấy để phục vụ lợi ích chung.

Điều kỳ diệu của ngày lễ Ngũ Tuần không chỉ nằm ở việc các Tông đồ nói được những ngôn ngữ khác nhau, nhưng còn ở chỗ những người đến từ nhiều dân tộc lại có thể nghe và hiểu lời loan báo về những kỳ công của Thiên Chúa bằng chính tiếng mẹ đẻ của mình.

Sự khác biệt về ngôn ngữ không còn là bức tường ngăn cách, nhưng trở thành nhịp cầu dẫn đến sự gặp gỡ và hiệp thông.

Hình ảnh ấy hoàn toàn đối lập với câu chuyện tháp Babel trong sách Sáng thế. Tại Babel, khi con người tìm cách khẳng định quyền lực và vinh quang của chính mình, họ không còn hiểu tiếng nói của nhau và cuối cùng phải phân tán. Trái lại, trong ngày lễ Ngũ Tuần, các Tông đồ không quy hướng về bản thân, nhưng cùng nhau loan báo những kỳ công của Thiên Chúa. Chính sự quy hướng về Thiên Chúa đã mở ra con đường gặp gỡ và hiệp nhất.

Một bên là sự chia rẽ phát sinh từ lòng kiêu ngạo; bên kia là sự hiệp thông được kiến tạo bởi Chúa Thánh Thần. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của truyền thông.

Trong ngôn ngữ Latinh, từ communicatio gợi lên ý nghĩa chia sẻ, thông phần và làm cho điều gì đó trở nên chung. Vì thế, truyền thông không đơn thuần là chuyển tải thông tin từ người này đến người khác, nhưng còn là xây dựng những mối tương quan, giúp con người gặp gỡ, lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ với nhau.

Dưới ánh sáng Tin Mừng, truyền thông đạt tới ý nghĩa cao đẹp nhất khi trở thành sự trao ban chính mình trong tình yêu, theo gương Đức Giêsu Kitô, Đấng đã đến để mặc khải tình yêu của Chúa Cha và hiến dâng mạng sống vì nhân loại.

Ngày nay, với sự phát triển của khoa học và công nghệ, con người có thể sử dụng những công cụ dịch thuật tự động để chuyển đổi một thông điệp sang hàng chục, thậm chí hàng trăm ngôn ngữ khác nhau chỉ trong vài giây. Thế nhưng, dịch được lời nói chưa chắc đã giúp con người thực sự hiểu nhau; tiếp nhận được thông tin chưa chắc đã dẫn đến sự cảm thông và hiệp nhất.

Trong biến cố Ngũ Tuần, phép lạ không chỉ diễn ra nơi những người nói, nhưng còn nơi những người nghe. Chúa Thánh Thần hoạt động nơi cả người loan báo lẫn người đón nhận, để lời được công bố không dừng lại ở âm thanh, nhưng thực sự chạm đến tâm hồn.

Điều ấy nhắc nhở chúng ta rằng, hiệu quả của truyền thông Công giáo không thể chỉ được đánh giá bằng số lượt xem, lượt thích, lượt chia sẻ hay số người theo dõi. Điều quan trọng hơn là nội dung truyền thông ấy có thực sự phục vụ chân lý, tôn trọng phẩm giá con người, khơi dậy lòng nhân ái và góp phần xây dựng sự hiệp thông hay không. Truyền thông đích thực phải mang dấu ấn của Chúa Thánh Thần và sinh hoa trái của tình yêu.

Thứ đến, Chúa Thánh Thần ban bình an và lòng can đảm để chúng ta bước ra khỏi những cánh cửa đóng kín.

Trong bài Tin Mừng hôm nay, thánh Gioan thuật lại hình ảnh các môn đệ đang tụ họp trong một căn phòng với những cánh cửa đóng kín vì sợ hãi. Chính trong hoàn cảnh ấy, Đức Giêsu Phục Sinh hiện đến, đứng giữa các ông và nói: “Bình an cho anh em!” (Ga 20,19). Người không trách móc sự yếu đuối của các môn đệ, cũng không chờ đợi các ông vượt qua mọi nỗi sợ rồi mới trao sứ mạng. Trái lại, Người đến ngay giữa những bất an của họ, ban bình an, thổi hơi trên các ông và nói: “Anh em hãy nhận lấy Thánh Thần” (Ga 20,22).

Cử chỉ thổi hơi của Đức Giêsu gợi lại công trình sáng tạo, khi Thiên Chúa thổi sinh khí vào con người để con người trở nên một sinh vật sống. Đồng thời, cử chỉ ấy cũng gợi nhớ thị kiến về những bộ xương khô trong sách ngôn sứ Êdêkien, được Thần Khí Thiên Chúa làm cho hồi sinh. Như thế, Đức Kitô Phục Sinh đang thực hiện một công trình sáng tạo mới. Người ban Thánh Thần để đổi mới tâm hồn các môn đệ, trao cho họ sự sống mới và sai họ tiếp tục sứ mạng cứu độ của Người.

Điều đáng chú ý là Đức Giêsu không muốn các môn đệ ở mãi trong căn phòng đóng kín. Người nói: “Như Chúa Cha đã sai Thầy, thì Thầy cũng sai anh em” (Ga 20,21). Lời sai đi ấy hôm nay cũng được gửi đến mỗi người chúng ta, đặc biệt là những ai đang dấn thân trong lãnh vực truyền thông Công giáo.

Không gian mạng ngày nay mở ra vô vàn cơ hội để con người gặp gỡ, học hỏi, chia sẻ và loan báo Tin Mừng. Một thông điệp yêu thương có thể đến với hàng triệu người. Một lời chứng đức tin có thể nâng đỡ những tâm hồn đang đau khổ. Một hình ảnh đẹp, một câu chuyện chân thật hay một lời chia sẻ đầy hy vọng có thể giúp người khác tìm lại niềm tin vào cuộc sống. Tuy nhiên, không gian mạng cũng đang đối diện với nhiều thách đố nghiêm trọng: tin giả, thông tin sai lệch, những lời công kích, sự xuyên tạc, xúc phạm phẩm giá con người và những hình thức truyền thông gây chia rẽ. Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều khả năng mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra những câu hỏi lớn về sự thật, trách nhiệm, lương tâm và đạo đức.

Nếu không được sử dụng cách có trách nhiệm, nếu thiếu sự phân định và những khuôn khổ bảo vệ cần thiết, các công nghệ ấy có thể gây tổn thương cho cá nhân, cộng đoàn và toàn xã hội. Đứng trước những thách đố đó, đôi khi chúng ta có thể cảm thấy lo lắng, bất lực, thậm chí muốn khép mình lại để tránh những nguy cơ của thế giới kỹ thuật số. Nhưng Đức Giêsu Phục Sinh không muốn các môn đệ của Người ở mãi sau những cánh cửa đóng kín. Người mời gọi chúng ta bước ra, hiện diện giữa thế giới, kể cả thế giới kỹ thuật số, với lòng can đảm của đức tin, với sự khôn ngoan của Chúa Thánh Thần và với trái tim biết yêu thương.

Chúng ta không được sai đi để đối đầu, kết án hay tìm kiếm ảnh hưởng cho bản thân, nhưng để làm chứng cho sự thật, bảo vệ phẩm giá con người, chữa lành những thương tổn và góp phần xây dựng một nền văn hóa gặp gỡ. Đặc biệt, khi Đức Giêsu trao cho các Tông đồ quyền tha tội, Người cho thấy sứ mạng của Hội Thánh không chỉ là công bố chân lý, nhưng còn là phục vụ sự hòa giải, mở ra con đường trở về và giúp con người tái lập tương quan với Thiên Chúa cũng như với nhau. Vì thế, truyền thông Công giáo không thể trở thành công cụ gây chia rẽ, nuôi dưỡng định kiến hay làm tổn thương người khác. Trái lại, truyền thông phải góp phần chữa lành những đổ vỡ và mở ra những con đường hòa giải.

Sau cùng, Chúa Thánh Thần là Đấng hướng dẫn chúng ta sử dụng công nghệ để phục vụ con người và loan báo Tin Mừng.

Các bài đọc hôm nay nhắc nhở chúng ta rằng sứ mạng truyền thông của Hội Thánh không bao giờ có thể tách rời khỏi hoạt động của Chúa Thánh Thần. Người là Thần Khí sự thật, giúp chúng ta phân định giữa đúng và sai, giữa điều chân thật và điều giả dối, giữa những gì thực sự đem lại ích lợi và những gì có thể gây tổn thương cho con người. Người là Thần Khí khôn ngoan, giúp chúng ta biết sử dụng công nghệ mà không trở thành nô lệ cho công nghệ. Người là Thần Khí hiệp nhất, giúp chúng ta biết lắng nghe, cộng tác và trân trọng những khác biệt, thay vì biến sự khác biệt thành nguyên nhân của chia rẽ.

Công nghệ có thể đưa thông tin đến với rất nhiều người, nhưng chỉ có sự thật và tình yêu mới có thể làm cho thông tin ấy trở thành nhịp cầu nối kết những tâm hồn. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ chúng ta trong việc tìm kiếm, biên tập, sáng tạo và phổ biến nội dung. Nhưng công nghệ không thể thay thế lương tâm ngay thẳng, trách nhiệm luân lý, sự phân định thiêng liêng và chứng tá sống động của người môn đệ Đức Kitô.

Một bài viết có thể được trình bày rất hấp dẫn, một video có thể được thực hiện rất chuyên nghiệp, một thông điệp có thể lan truyền rất nhanh chóng; nhưng nếu thiếu sự thật, thiếu lòng bác ái và thiếu tinh thần phục vụ, tất cả những điều ấy vẫn chưa diễn tả trọn vẹn sứ mạng truyền thông của Hội Thánh. Bởi vậy, người làm truyền thông Công giáo không chỉ cần có kiến thức, kỹ năng và khả năng sử dụng những phương tiện hiện đại, nhưng trước hết phải là người biết lắng nghe Chúa Thánh Thần.

Chúng ta cần cầu nguyện trước khi nói, biết lắng nghe trước khi phán đoán, biết kiểm chứng trước khi chia sẻ, biết tôn trọng trước khi bình luận và luôn đặt phẩm giá con người lên trên mọi lợi ích hay thành công của truyền thông. Đặc biệt, những người đang trực tiếp phục vụ trong lãnh vực truyền thông của Hội Thánh được mời gọi không ngừng đào luyện đời sống nội tâm, trau dồi chuyên môn và nuôi dưỡng lòng yêu mến chân lý.Bởi lẽ, chúng ta không chỉ được mời gọi truyền đạt những thông tin về Đức Kitô, nhưng còn phải giúp con người gặp gỡ chính Đức Kitô.

Ngày lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống nhắc nhở chúng ta rằng sức mạnh của Hội Thánh không hệ tại ở những phương tiện hiện đại, những chiến lược truyền thông hay những thành tựu công nghệ, nhưng trước hết đến từ quyền năng của Chúa Thánh Thần. Chính Người đã mở cửa căn phòng đóng kín của các Tông đồ, biến nỗi sợ thành lòng can đảm, biến những khác biệt thành sự hiệp thông và biến những con người bình thường thành những chứng nhân của Tin Mừng.

Hôm nay, chúng ta cũng được mời gọi mở rộng cánh cửa tâm hồn để đón nhận Chúa Thánh Thần, hầu biết sử dụng những khả năng, phương tiện và công nghệ Chúa ban để phục vụ chân lý, xây dựng tình huynh đệ và loan báo tình yêu của Thiên Chúa.

Ước gì những cuộc gặp gỡ của chúng ta trở thành cơ hội xây dựng sự hiệp thông; những lời nói và bài viết của chúng ta trở thành nhịp cầu của sự thật và lòng nhân ái; những phương tiện truyền thông hiện đại trở thành khí cụ phục vụ Tin Mừng và phẩm giá con người.

Và trên hết, ước gì mỗi người chúng ta, dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, không chỉ là người chuyển tải thông tin về Đức Kitô, nhưng thực sự trở thành chứng nhân giúp người khác gặp gỡ Đức Kitô Phục Sinh, đón nhận Tin Mừng và sống trong bình an của Người. Amen.

Bài giảng ngày thứ nhất

Người quản gia trung tín và khôn ngoan giữa những thách đố của thời đại

Tin Mừng: Lc 12,39-48

Kính thưa cộng đoàn phụng vụ,

Trong bài Tin Mừng hôm nay, Chúa Giêsu đặt ra cho mỗi người chúng ta một câu hỏi đầy ý nghĩa: “Vậy thì ai là người quản gia trung tín, khôn ngoan, mà ông chủ sẽ đặt lên coi sóc gia nhân, để cấp phát phần thóc gạo đúng giờ đúng lúc?” (Lc 12,42).

Câu hỏi ấy không chỉ dành cho các môn đệ năm xưa, nhưng còn vang vọng đến mỗi người chúng ta hôm nay. Bởi lẽ, trong chương trình của Thiên Chúa, mỗi người đều được trao phó một trách nhiệm, một sứ mạng và một phần gia sản của Người. Chúng ta không phải là những người chủ tuyệt đối của cuộc đời mình, nhưng là những người quản gia được Thiên Chúa tín nhiệm, mời gọi cộng tác vào công trình sáng tạo và cứu độ của Người.

Người quản gia trung tín và khôn ngoan là người biết tỉnh thức, nhận ra những dấu chỉ của thời đại và chu toàn trách nhiệm được trao phó bằng tình yêu thương.

Nhìn lại lịch sử Giáo Hội, chúng ta nhận thấy Thiên Chúa không ngừng trao phó trách nhiệm chăm sóc đoàn chiên của Người cho những vị mục tử. Các ngài được mời gọi trở nên những người quản gia trung tín, biết lắng nghe tiếng Chúa, thấu hiểu những thao thức của con người và can đảm hướng dẫn Dân Chúa vượt qua những thử thách của từng thời đại.

Trong tinh thần ấy, hôm nay chúng ta đặc biệt hướng nhìn về Đức Giáo hoàng Lêô XIV, người được Thiên Chúa trao phó trách nhiệm chăm sóc đoàn chiên của Chúa Kitô trong hoàn cảnh thế giới đang trải qua những biến chuyển sâu sắc.

Sứ mạng của vị mục tử không chỉ giới hạn trong việc chăm sóc đời sống đức tin của các tín hữu Công giáo, nhưng còn là thao thức trước những đau khổ, những bất công và những nguy cơ đang đe dọa phẩm giá của toàn thể gia đình nhân loại. Bởi vì Giáo Hội, khi trung thành với sứ mạng của Chúa Kitô, không thể dửng dưng trước những gì đang xảy ra cho con người.

Kính thưa cộng đoàn,

Chúng ta đang sống trong một thời đại có những tiến bộ khoa học và công nghệ hết sức kỳ diệu. Những thành tựu của trí tuệ con người đã mở ra biết bao cơ hội mới trong y học, giáo dục, truyền thông và nhiều lĩnh vực khác. Những điều mà các thế hệ trước đây khó có thể hình dung thì ngày nay đã trở thành hiện thực.

Thế nhưng, bên cạnh những thành tựu đáng trân trọng ấy, nhân loại cũng đang phải đối diện với những nghịch lý đầy đau xót.

Khoa học càng tiến bộ, con người càng có nhiều phương tiện để phục vụ sự sống, nhưng cũng có thêm những khả năng để hủy diệt sự sống. Những công nghệ từng được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng hòa bình và phát triển lại có thể bị sử dụng để chế tạo những vũ khí ngày càng nguy hiểm, gây ra những cuộc chiến tranh và những hậu quả khủng khiếp.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về tương lai của con người.

Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích lớn lao mà trí tuệ nhân tạo đem lại. Nó có thể hỗ trợ con người trong nghiên cứu, chữa bệnh, học tập, truyền thông và giải quyết nhiều vấn đề phức tạp. Tuy nhiên, nếu không được hướng dẫn bởi những nguyên tắc đạo đức và sự tôn trọng phẩm giá con người, công nghệ ấy cũng có thể trở thành phương tiện lừa đảo, thao túng thông tin, xâm phạm đời sống riêng tư và làm suy giảm khả năng suy tư độc lập của con người.

Nguy hiểm hơn nữa, khi quyền lực công nghệ chỉ tập trung trong tay một số ít người hoặc một số tổ chức, nó có thể trở thành công cụ kiểm soát và thống trị, tạo nên những hình thức lệ thuộc mới trong xã hội.

Khi ấy, điều đáng lo ngại không chỉ là máy móc ngày càng thông minh, nhưng là con người có nguy cơ đánh mất chính mình: đánh mất tự do, đánh mất khả năng phân định thiện ác, đánh mất lòng trắc ẩn và nhất là đánh mất ý thức về phẩm giá cao quý của mình là hình ảnh Thiên Chúa.

Một thế giới có thể rất phát triển về kỹ thuật nhưng lại nghèo nàn về tình thương. Một xã hội có thể sở hữu những phương tiện vô cùng hiện đại nhưng lại thiếu vắng lòng nhân ái. Và một con người có thể chinh phục được nhiều giới hạn của khoa học nhưng vẫn có nguy cơ trở nên xa lạ với chính anh chị em mình.

Chính trong hoàn cảnh ấy, lời mời gọi trở nên người quản gia trung tín và khôn ngoan của Chúa Giêsu lại càng mang tính thời sự.

Người quản gia khôn ngoan không phải là người chỉ biết thích nghi với những tiến bộ của thời đại, nhưng còn phải biết phân định đâu là điều thực sự phục vụ con người và đâu là điều có nguy cơ làm tổn thương phẩm giá con người.

Người quản gia trung tín không thể chỉ quan tâm đến lợi ích của riêng mình, nhưng phải biết thao thức trước những đau khổ của tha nhân, nhất là những người nghèo khổ, yếu thế và không có khả năng tự bảo vệ mình.

Và người quản gia tỉnh thức không phải là người sống trong sợ hãi trước những biến chuyển của thế giới, nhưng là người biết nhìn những biến chuyển ấy dưới ánh sáng Tin Mừng, để nhận ra trách nhiệm của mình và can đảm hành động.

Đó cũng chính là điều Chúa Giêsu muốn nhắn gửi qua hình ảnh người đầy tớ được chủ đặt lên coi sóc gia nhân. Người đầy tớ tốt không lợi dụng quyền hành để thống trị người khác, nhưng biết phục vụ, chăm sóc và phân phát lương thực đúng giờ đúng lúc.

Quyền bính, tài năng, kiến thức hay những phương tiện chúng ta đang có đều là những ân huệ được trao ban để phục vụ. Càng được trao phó nhiều, chúng ta càng phải ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình. Như Chúa Giêsu đã khẳng định: “Hễ ai đã được cho nhiều thì sẽ bị đòi nhiều, và ai được giao phó nhiều thì sẽ bị đòi hỏi nhiều hơn” (Lc 12,48).

Kính thưa cộng đoàn,

Trong bối cảnh ấy, những người đang dấn thân trong lĩnh vực truyền thông, giáo dục và phục vụ con người lại càng có một trách nhiệm đặc biệt.

Truyền thông không chỉ là chuyển tải thông tin, nhưng còn là một sứ mạng phục vụ sự thật, xây dựng sự hiệp thông và bảo vệ phẩm giá con người.

Giữa một thế giới có quá nhiều tiếng nói, người làm truyền thông Công giáo được mời gọi trở thành tiếng nói của sự thật và tình yêu. Giữa một môi trường đầy những thông tin sai lệch, chúng ta được mời gọi trở nên những người có lương tâm ngay thẳng, biết kiểm chứng thông tin và không để mình bị cuốn theo những định kiến hay sự kích động.

Giữa một xã hội có nguy cơ đánh mất sự cảm thông, chúng ta được mời gọi mang vào thế giới truyền thông một trái tim biết rung động trước những đau khổ của con người.

Và trên hết, chúng ta được mời gọi mang lấy trái tim của Chúa Giêsu, một trái tim luôn biết yêu thương, chạnh lòng thương xót và không bao giờ dửng dưng trước những người bé nhỏ.

Chính trái tim ấy phải trở thành điểm khởi đầu cho mọi hoạt động truyền thông, mọi sáng kiến mục vụ và mọi nỗ lực phục vụ của chúng ta.

Bởi vì điều thế giới hôm nay cần không chỉ là những con người có kiến thức và khả năng sử dụng công nghệ, nhưng còn là những con người có lương tâm, có trách nhiệm và có một trái tim biết yêu thương.

Nếu công nghệ giúp chúng ta kết nối với hàng triệu người nhưng lại làm chúng ta xa cách những người đang sống bên cạnh, thì chúng ta cần phải tự hỏi về ý nghĩa của sự tiến bộ ấy.

Nếu những phương tiện truyền thông giúp chúng ta nói được nhiều hơn nhưng lại khiến chúng ta ít lắng nghe nhau hơn, thì chúng ta cần phải xem lại cách thức mình đang sử dụng chúng.

Và nếu chúng ta có thể tạo ra những sản phẩm truyền thông thật hấp dẫn nhưng lại không giúp con người đến gần sự thật, sự thiện và Thiên Chúa hơn, thì chúng ta vẫn chưa thực sự chu toàn sứ mạng được trao phó.

Kính thưa cộng đoàn thân mến,

Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta nhìn lại chính mình. Mỗi người, trong hoàn cảnh và trách nhiệm riêng, đều được Thiên Chúa mời gọi trở thành người quản gia trung tín, khôn ngoan và tỉnh thức.

Chúng ta không thể giải quyết tất cả những vấn đề của thế giới, nhưng chúng ta có thể bắt đầu từ những điều rất cụ thể: sống trung thực hơn, sử dụng công nghệ có trách nhiệm hơn, tôn trọng sự thật hơn, biết lắng nghe và cảm thông với nhau hơn, đồng thời can đảm lên tiếng để bảo vệ sự sống và phẩm giá con người.

Ước gì cuộc gặp gỡ của chúng ta hôm nay không chỉ dừng lại ở niềm vui được hiện diện bên nhau, nhưng còn khơi dậy trong mỗi người một ý thức mới về trách nhiệm và sứ mạng của mình.

Xin Chúa ban cho chúng ta sự khôn ngoan để nhận ra những dấu chỉ của thời đại, lòng can đảm để đối diện với những thách đố, và nhất là một trái tim biết yêu thương như trái tim của Chúa Giêsu.

Để rồi, giữa một thế giới không ngừng biến đổi, chúng ta vẫn luôn trung thành với điều cốt yếu: lấy con người làm đối tượng phục vụ, lấy sự thật làm nền tảng, lấy tình yêu làm động lực và lấy Tin Mừng làm ánh sáng hướng dẫn mọi hành động.

Nhờ đó, khi Chúa đến và hỏi về những gì Người đã trao phó, mỗi người chúng ta có thể khiêm tốn thưa lên rằng: Lạy Chúa, con đã cố gắng sử dụng những ân huệ Chúa ban để phục vụ anh chị em và làm chứng cho tình yêu của Ngài.

Đó chính là hạnh phúc của người quản gia trung tín. Đó cũng là con đường nên thánh của mỗi người chúng ta giữa lòng thế giới hôm nay. Amen.

Bài phát biểu khai mạc ngày hội ngộ truyền thông 2026

Kính thưa Đức Cha,
Kính thưa quý cha, quý tu sĩ nam nữ và toàn thể anh chị em thân mến!

Trước hết, trong tư cách Chủ tịch Ủy ban Truyền thông Xã hội trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, tôi xin hân hoan chào mừng quý Đức Cha, quý cha, quý tu sĩ nam nữ và tất cả anh chị em đã về tham dự Hội ngộ Truyền thông Công giáo toàn quốc năm 2026.

Xin chân thành cảm ơn quý cha và anh chị em đã dành thời gian, công sức để hiện diện trong cuộc hội ngộ này. Đồng thời, tôi cũng xin bày tỏ lòng tri ân đến tất cả những ai đã âm thầm chuẩn bị, tổ chức và phục vụ, góp phần giúp cuộc gặp gỡ của chúng ta được diễn ra tốt đẹp.

Ước mong những ngày làm việc chung sẽ trở thành cơ hội quý báu để chúng ta hiểu biết nhau hơn, nhận diện những nhu cầu và thách đố chung, đồng thời cùng nhau tìm kiếm những hướng cộng tác thiết thực nhằm phục vụ sứ mạng loan báo Tin Mừng.

Trong tâm tình khai mạc cuộc hội ngộ hôm nay, tôi muốn chia sẻ với quý cha và anh chị em một vài suy tư, như những gợi ý định hướng cho hành trình gặp gỡ, lắng nghe và phân định của chúng ta.

1. Truyền thông Công giáo trước những cơ hội, thách đố và trách nhiệm của thời đại

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thông tin có thể được tạo ra và lan truyền chỉ trong tích tắc. Các phương tiện truyền thông kỹ thuật số mở ra những khả năng chưa từng có, giúp con người gặp gỡ, học hỏi, chia sẻ và kết nối với nhau, vượt qua những giới hạn về không gian và thời gian.

Đối với Giáo hội, đây là những phương tiện quý giá để loan báo Tin Mừng, giới thiệu đời sống đức tin, xây dựng sự hiệp thông và đến gần hơn với những người đang khao khát tìm kiếm chân lý, ý nghĩa và niềm hy vọng trong cuộc sống.

Nhờ những phương tiện truyền thông hiện đại, các tín hữu có thể theo dõi những biến cố quan trọng của Giáo hội hoàn vũ, những hoạt động của Đức Thánh Cha, các chuyến tông du, cũng như những thông tin liên quan đến đời sống và sứ mạng của Giáo hội trên khắp thế giới. Có thể nói, truyền thông đang góp phần quan trọng vào đời sống đức tin và sự hiệp thông của Dân Chúa.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả và lợi ích ấy, môi trường truyền thông hiện nay cũng đặt ra không ít thách đố nghiêm trọng, đặc biệt đối với đời sống Giáo hội tại Việt Nam.

Chúng ta chứng kiến sự xuất hiện và lan truyền của nhiều thông tin sai sự thật, những nội dung xuyên tạc, những cách diễn giải thiếu khách quan và những lời bình luận mang tính xúc phạm. Những hiện tượng ấy không chỉ làm tổn hại đến uy tín của Giáo hội, mà còn xâm phạm phẩm giá con người, gây hoang mang và tạo nên những chia rẽ trong cộng đoàn Dân Chúa.

Đáng quan ngại hơn, đôi khi những thông tin chưa được kiểm chứng lại được chia sẻ bởi chính những người có thiện chí. Tuy nhiên, vì bị chi phối bởi cảm xúc, sự tò mò hoặc thiếu thận trọng, họ vô tình góp phần làm cho những thông tin sai lệch tiếp tục lan rộng và khiến tình hình trở nên phức tạp hơn.

Trước thực trạng ấy, chúng ta cần nghiêm túc tự hỏi: Truyền thông Công giáo phải hiện diện như thế nào trong thế giới hôm nay để bảo vệ sự thật, phục vụ con người trong đức ái và loan báo Tin Mừng một cách hữu hiệu?

Đó không chỉ là câu hỏi về phương pháp hay kỹ thuật truyền thông, mà trước hết là câu hỏi về căn tính, sứ mạng và trách nhiệm của mỗi người đang dấn thân trong lĩnh vực này.

2. Những nguyên tắc định hướng cho truyền thông Công giáo trong thời đại công nghệ

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang mở ra cho nhân loại những khả năng mới, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề quan trọng về đạo đức, nhân bản và trách nhiệm xã hội.

Tiến bộ kỹ thuật, tự nó, không bảo đảm rằng con người sẽ trở nên nhân bản hơn, các mối tương quan sẽ tốt đẹp hơn hoặc xã hội sẽ công bằng hơn.

Vấn đề cốt yếu không chỉ là chúng ta có thể làm được những gì nhờ công nghệ, nhưng còn là chúng ta nên làm gì, làm vì ai và phải chịu trách nhiệm như thế nào đối với những điều mình thực hiện.

Từ những suy tư ấy, tôi muốn nhấn mạnh bốn nguyên tắc căn bản cho hoạt động truyền thông Công giáo.

Thứ nhất, truyền thông Công giáo phải phục vụ phẩm giá con người.

Mỗi con người đều mang phẩm giá bất khả xâm phạm, bất kể họ có quan điểm khác biệt, thuộc thành phần xã hội nào hay đang sống trong hoàn cảnh nào.

Không ai được phép biến người khác thành đối tượng để chế giễu, hạ nhục, công kích hoặc khai thác nhằm thu hút sự chú ý của công chúng.

Bảo vệ phẩm giá con người phải trở thành nguyên tắc nền tảng trong mọi hoạt động truyền thông của chúng ta. Bởi lẽ, truyền thông Công giáo không chỉ chuyển tải thông tin, nhưng còn phải làm chứng cho tình yêu và lòng thương xót của Thiên Chúa.

Thứ hai, truyền thông Công giáo phải tôn trọng và phục vụ sự thật.

Người làm truyền thông cần có trách nhiệm kiểm chứng nguồn tin, phân biệt giữa sự kiện và ý kiến, nhận diện những nội dung giả mạo, đồng thời sẵn sàng đính chính khi chính mình mắc sai sót.

Thiện chí không thể thay thế cho sự chính xác, cũng như một mục đích tốt đẹp không thể biện minh cho những phương tiện thiếu trung thực.

Đối với người làm truyền thông Công giáo, sự thật không chỉ là một yêu cầu nghề nghiệp, nhưng còn là một đòi hỏi của lương tâm Kitô giáo. Chúng ta được mời gọi trở thành những chứng nhân của sự thật, bởi chính Đức Kitô đã khẳng định: “Thầy là con đường, là sự thật và là sự sống” (Ga 14,6).

Thứ ba, truyền thông Công giáo phải góp phần xây dựng sự hiệp thông.

Hiệp thông không có nghĩa là né tránh những vấn đề khó khăn hoặc loại trừ những ý kiến khác biệt. Trái lại, hiệp thông đòi hỏi chúng ta biết đối diện với những khác biệt trong tinh thần tôn trọng, chân thành và bác ái.

Chúng ta cần học cách phê bình mà không hạ nhục, góp ý mà không kết án, bảo vệ điều đúng mà không nuôi dưỡng lòng thù ghét.

Một nền truyền thông thực sự mang tinh thần Tin Mừng phải góp phần chữa lành những đổ vỡ, xây dựng những nhịp cầu gặp gỡ và củng cố sự hiệp nhất trong cộng đoàn Dân Chúa.

Thứ tư, công nghệ và trí tuệ nhân tạo phải được sử dụng một cách có trách nhiệm.

Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ chúng ta trong việc biên tập, dịch thuật, sản xuất nội dung, phân tích dữ liệu và mở rộng khả năng tiếp cận với nhiều đối tượng khác nhau.

Tuy nhiên, dù công nghệ có phát triển đến đâu, chính con người vẫn phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, những tác động luân lý và các hệ quả của nội dung được phổ biến.

Công nghệ phải phục vụ con người và sứ mạng loan báo Tin Mừng, chứ không thể thay thế lương tâm, khả năng phân định và trách nhiệm của con người.

3. Từ những nỗ lực riêng lẻ đến một mạng lưới cộng tác

Một trong những mục tiêu quan trọng của cuộc hội ngộ năm nay là tăng cường sự kết nối và cộng tác trong hoạt động truyền thông giữa 27 giáo phận, các dòng tu và những ủy ban trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Trong những năm qua, nhiều đơn vị đã có những sáng kiến đáng ghi nhận: xây dựng các trang thông tin điện tử, phát triển kênh YouTube, mạng xã hội, tổ chức các chương trình tọa đàm, podcast và nhiều hình thức truyền thông sáng tạo khác.

Những hoạt động ấy đã góp phần giới thiệu đời sống Giáo hội, đào sâu giáo lý, chia sẻ những chứng từ đức tin và đưa Tin Mừng đến với nhiều người hơn.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận rằng những nỗ lực ấy đôi khi vẫn còn phân tán, thiếu sự kết nối và phối hợp đồng bộ.

Việc chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ chuyên môn, phối hợp nguồn lực và cùng nhau ứng phó với những vấn đề chung vẫn còn những hạn chế nhất định.

Có những nhu cầu mà một giáo phận, một dòng tu hoặc một đơn vị riêng lẻ khó có thể giải quyết cách hiệu quả. Nhưng nếu biết liên kết và cộng tác, chúng ta hoàn toàn có thể thực hiện tốt hơn.

Chính vì thế, chúng ta mong muốn cuộc hội ngộ lần này trở thành một diễn đàn để các thành viên chia sẻ những thành công và khó khăn, nhận diện các nhu cầu chung, đồng thời đề xuất những hướng phối hợp cụ thể.

Qua đó, chúng ta từng bước xây dựng một mạng lưới truyền thông Công giáo Việt Nam, trong đó mỗi giáo phận, dòng tu và ủy ban vẫn giữ được đặc tính và những sáng kiến riêng, nhưng luôn sẵn sàng cộng tác vì sứ mạng chung của Giáo hội.

Sự cộng tác ấy có thể được thể hiện qua việc đào tạo nhân sự, chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu, nâng cao năng lực kiểm chứng thông tin, xây dựng những nguyên tắc ứng xử có trách nhiệm trên môi trường kỹ thuật số, hỗ trợ nhau khi xảy ra khủng hoảng truyền thông, cũng như cùng phát triển những nội dung có chiều sâu, đáp ứng nhu cầu của cộng đoàn Dân Chúa.

Điều quan trọng là chúng ta không chỉ làm truyền thông bên cạnh nhau, nhưng thực sự làm truyền thông cùng với nhau, trong tinh thần hiệp thông và đồng trách nhiệm.

4. Đối thoại trong Thánh Thần: Phương pháp của cuộc hội ngộ

Để đạt được những mục tiêu ấy, cuộc hội ngộ năm nay chọn phương pháp Đối thoại trong Thánh Thần, một phương pháp đã và đang được Giáo hội hoàn vũ cũng như các Giáo hội địa phương áp dụng trong tiến trình hiệp hành.

Đối thoại trong Thánh Thần đòi hỏi chúng ta trước hết biết lắng nghe Lời Chúa, lắng nghe nhau, đón nhận những kinh nghiệm khác biệt và quan tâm đến những khó khăn mà có thể trước đây chúng ta chưa thực sự hiểu đầy đủ.

Mỗi người được mời gọi trình bày quan điểm của mình cách chân thành, nhưng không tuyệt đối hóa kinh nghiệm cá nhân; biết đón nhận những ý kiến khác biệt mà không vội vàng phản bác; biết dành chỗ cho thinh lặng và cầu nguyện, để cùng nhau phân định dưới ánh sáng đức tin.

Đây không chỉ là một phương pháp tổ chức các cuộc thảo luận, nhưng còn là một thái độ thiêng liêng, giúp chúng ta nhận ra rằng chính Chúa Thánh Thần là Đấng hướng dẫn đời sống và sứ mạng của Giáo hội.

Ước mong trong những ngày hội ngộ này, mỗi người chúng ta biết gác lại những thành kiến, những giới hạn và những lợi ích riêng, để cùng nhau tìm kiếm điều Chúa Thánh Thần muốn nói với Giáo hội qua những kinh nghiệm, thao thức và đề nghị của anh chị em mình.

5. Hướng đến kỷ niệm 500 năm Tin Mừng đến Việt Nam

Kính thưa Đức Cha, quý cha và toàn thể anh chị em!

Giáo hội Việt Nam đang hướng đến một dấu mốc lịch sử quan trọng: kỷ niệm 500 năm Tin Mừng đến quê hương Việt Nam, vào năm 2033.

Đây không chỉ là dịp để nhìn lại lịch sử truyền giáo, tưởng nhớ các chứng nhân đức tin và tri ân những người đã góp phần gieo trồng, vun đắp hạt giống Tin Mừng trên quê hương chúng ta.

Đây còn là cơ hội để Giáo hội Việt Nam tự hỏi: Sau 500 năm Tin Mừng được loan báo trên quê hương, chúng ta được mời gọi làm gì để Tin Mừng tiếp tục đến với con người hôm nay và các thế hệ mai sau?

Trong phiên họp tháng 9 vừa qua, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã thành lập Ủy ban chuẩn bị kỷ niệm 500 năm đón nhận Tin Mừng tại Việt Nam (1533–2033), do Đức cha Đa Minh Hoàng Minh Tiến, Giám mục Giáo phận Hưng Hóa, làm Trưởng ban.

Ủy ban có nhiệm vụ nghiên cứu lịch sử truyền giáo và những đóng góp của Kitô giáo trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, bác ái, ngôn ngữ và nhiều phương diện khác của đời sống xã hội. Đồng thời, Ủy ban cũng được mời gọi suy tư và đề xuất những định hướng tương lai cho Giáo hội Việt Nam.

Trong hành trình chuẩn bị ấy, Ủy ban Truyền thông Xã hội được mời gọi đóng góp một cách tích cực và sáng tạo.

Chúng ta có thể thực hiện các chương trình tọa đàm với các chuyên gia, phổ biến những thành quả nghiên cứu, chia sẻ các chứng từ đức tin, lan tỏa cảm hứng truyền giáo, đồng thời đáp ứng những đề nghị và nhu cầu truyền thông của Ủy ban chuẩn bị kỷ niệm 500 năm.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng có thể xây dựng những dự án dài hạn nhằm phát triển kho tư liệu về lịch sử truyền giáo và đời sống Giáo hội Việt Nam; đồng thời đào tạo những người có khả năng kể lại câu chuyện đức tin bằng ngôn ngữ và phương tiện truyền thông hiện đại.

Chúng ta không chỉ chuẩn bị để kể lại những gì đã diễn ra trong 500 năm qua, nhưng còn phải chuẩn bị để tiếp tục làm chứng cho Tin Mừng trong những thế kỷ tiếp theo.

Một nền truyền thông có trách nhiệm, nhân bản, hiệp thông và sáng tạo sẽ góp phần giúp Giáo hội Việt Nam tiếp tục thực hiện sứ mạng của mình giữa một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.

Kết luận: Cùng nhau phục vụ một sứ mạng chung

Trọng kính Đức Cha,
Kính thưa quý cha, quý tu sĩ nam nữ và toàn thể anh chị em!

Ước mong rằng, từ cuộc gặp gỡ này, chúng ta không chỉ có những ý tưởng tốt đẹp, nhưng còn hình thành những quyết tâm cụ thể; không chỉ đồng thuận trong lời nói, nhưng còn biết cộng tác trong hành động; không chỉ trở về với những công việc riêng của mình, nhưng còn ý thức sâu sắc rằng tất cả chúng ta đang cùng nhau phục vụ một sứ mạng chung: loan báo Tin Mừng của Đức Giêsu Kitô cho con người trong thế giới hôm nay.

Xin Chúa Thánh Thần hướng dẫn mọi cuộc gặp gỡ, đối thoại và phân định của chúng ta. Xin Ngài ban cho chúng ta sự khôn ngoan để nhận ra điều thiện hảo, lòng can đảm để bảo vệ sự thật, sự khiêm tốn để biết lắng nghe và lòng nhiệt thành để không ngừng dấn thân loan báo Tin Mừng.

Xin Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Hội Thánh, đồng hành với chúng ta trên hành trình xây dựng một nền truyền thông Công giáo ngày càng nhân bản, hiệp thông, có trách nhiệm và trung thành với Tin Mừng.

Với những tâm tình và ước nguyện ấy, tôi xin long trọng tuyên bố khai mạc Hội ngộ Truyền thông Công giáo toàn quốc năm 2026 của Ủy ban Truyền thông Xã hội trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Xin chân thành cảm ơn Đức Cha, quý cha, quý tu sĩ và toàn thể anh chị em!

MAGNIFICA HUMANITAS

Bài thuyết trình tại Hội ngộ Truyền thông Công giáo năm 2026 của Đức Cha Nguyễn Khảm

Lưu ý biên tập: Bài viết dưới đây được chỉnh sửa từ bản ghi lời nói, giữ nguyên nội dung, lập luận và phong cách trình bày của diễn giả; đồng thời loại bỏ những chỗ lặp từ, sửa các lỗi nhận dạng giọng nói và sắp xếp lại bố cục cho mạch lạc. Tên thông điệp Magnifica Humanitas, các số tham chiếu và những trích dẫn được giữ theo bản ghi, cần đối chiếu với văn bản chính thức trước khi công bố.

LỜI MỞ ĐẦU

Kính thưa Đức Cha, quý cha, quý tu sĩ nam nữ và toàn thể anh chị em,

Hiện diện trong hội trường hôm nay, chúng ta có Đức Cha Chủ tịch Ủy ban Truyền thông, quý cha, quý sơ, quý thầy và anh chị em giáo dân đang phục vụ trong các ban truyền thông của các giáo phận và dòng tu. Vì tất cả chúng ta đều đang cùng nhau thực hiện sứ mạng truyền thông của Hội Thánh, nên để thuận tiện và gần gũi hơn trong phần trình bày, tôi xin phép được gọi chung là “anh chị em”.

Kính thưa anh chị em,

Tôi được đề nghị chia sẻ một vài nét về thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Thánh Cha Lêô XIV, đặc biệt trong tương quan với sứ mạng truyền thông Công giáo.

Như chúng ta đều biết, một thông điệp của Đức Giáo hoàng thường được chuẩn bị rất công phu, bởi đây không chỉ là một văn kiện mang tính thời sự, nhưng còn có giá trị giáo huấn và định hướng cho đời sống của Hội Thánh hoàn vũ trong một thời gian dài.

Chính vì thế, việc đọc và phân tích toàn bộ thông điệp trong khoảng hai giờ đồng hồ là điều không thực tế, và tôi ý thức rất rõ giới hạn ấy. Vì vậy, trong thời gian được dành cho mình, tôi chỉ xin chia sẻ hai phần chính.

Phần thứ nhất, chúng ta sẽ cùng nhìn lại lược đồ tổng quát của thông điệp Magnifica Humanitas, để nắm bắt những nội dung và định hướng căn bản của văn kiện.

Phần thứ hai, vì tất cả chúng ta đều đang phục vụ trong lĩnh vực truyền thông, tôi xin giới thiệu bốn chủ đề đáng quan tâm khi đọc thông điệp này:

• Magnifica Humanitas và Học thuyết Xã hội của Hội Thánh Công giáo.
• Magnifica Humanitas và nhân học Kitô giáo.
• Magnifica Humanitas và trí tuệ nhân tạo.
• Magnifica Humanitas và mạng xã hội.

Đây là bốn hướng tiếp cận có liên hệ mật thiết với nhau, giúp chúng ta hiểu sâu hơn những thách đố của thời đại kỹ thuật số, đồng thời nhận ra trách nhiệm của người làm truyền thông Công giáo hôm nay.

PHẦN I. LƯỢC ĐỒ TỔNG QUÁT CỦA THÔNG ĐIỆP MAGNIFICA HUMANITAS

Kính thưa anh chị em,

Hy vọng rằng mỗi người trong chúng ta đều đã có bản văn thông điệp trong tay.

Thông thường, khi cầm một quyển sách, điều đầu tiên chúng ta làm là xem mục lục. Qua đó, chúng ta có thể hình dung tác giả muốn trình bày những vấn đề gì và triển khai chúng theo một tiến trình tư tưởng như thế nào.

Cũng vậy, để có cái nhìn tổng quát về thông điệp Magnifica Humanitas, trước hết chúng ta cần nhìn vào cấu trúc của văn kiện.

Tôi xin phép giữ nguyên tên gọi bằng tiếng Latinh, bởi theo bản ghi được sử dụng cho buổi trình bày này, chúng ta chưa có bản dịch tiếng Việt chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam.

1. Phần dẫn nhập: Hai hình ảnh Kinh Thánh

Ngay trong phần dẫn nhập, Đức Thánh Cha Lêô XIV giới thiệu hai hình ảnh rất đặc biệt trong Kinh Thánh.

Hình ảnh thứ nhất là tháp Babel, được thuật lại trong sách Sáng thế. Hình ảnh thứ hai là việc tái thiết tường thành Giêrusalem, được kể lại trong sách Nơkhemia.

Đây là hai hình ảnh mà Đức Thánh Cha đặc biệt yêu thích và nhiều lần nhắc đến trong thông điệp.

Qua hai hình ảnh này, ngài đặt ra một câu hỏi căn bản cho thời đại công nghệ hôm nay: Chúng ta đang sử dụng những thành tựu khoa học và kỹ thuật để xây dựng điều gì?

Chúng ta đang xây dựng một tháp Babel mới, biểu tượng của tham vọng quyền lực và sự tự mãn của con người? Hay chúng ta đang cùng nhau tái thiết tường thành Giêrusalem, biểu tượng của sự hiệp nhất, cộng tác và bảo vệ phẩm giá con người?

Nói cách khác, công nghệ phải phục vụ con người và công ích, chứ không được biến con người thành công cụ phục vụ quyền lực công nghệ.

Đây chính là một trong những tư tưởng xuyên suốt thông điệp.

2. Chương I: Tiếp cận Tin Mừng một cách trung thành và năng động

Chương thứ nhất có tựa đề: Tiếp cận Tin Mừng một cách trung thành và năng động.

Ở đây, Đức Thánh Cha trình bày cuộc gặp gỡ giữa Lời Chúa và các khoa học nhân văn, đồng thời cho thấy Hội Thánh luôn hiện diện và bước đi trong lịch sử nhân loại.

Hội Thánh không sống bên ngoài thế giới, cũng không đứng ngoài những chuyển biến của xã hội. Trái lại, Hội Thánh sống giữa lòng nhân loại, tiếp cận những thành tựu của tri thức con người, đặc biệt là các ngành khoa học và khoa học nhân văn.

Chính trong cuộc đối thoại giữa Tin Mừng và những vấn đề cụ thể của đời sống xã hội mà Học thuyết Xã hội của Hội Thánh Công giáo từng bước được hình thành và phát triển.

Thông điệp cũng nhìn lại tiến trình lịch sử ấy, từ thời Đức Giáo hoàng Lêô XIII cho đến ngày nay.

3. Chương II: Những nền tảng và nguyên tắc của Học thuyết Xã hội Công giáo

Sau khi giới thiệu tiến trình hình thành và phát triển của Học thuyết Xã hội, chương thứ hai trình bày những nền tảng và nguyên tắc căn bản của học thuyết này.

Đây là một chương rất quan trọng, bởi Đức Thánh Cha không chỉ nhắc lại các nguyên tắc luân lý và xã hội của Hội Thánh, nhưng còn sử dụng chúng làm tiêu chuẩn để đánh giá những vấn đề mới đang nảy sinh trong thời đại kỹ thuật số.

Chúng ta sẽ trở lại nội dung này trong phần trình bày thứ hai.

4. Chương III: Kỹ thuật, quyền lực và những lời hứa của trí tuệ nhân tạo

Chương thứ ba có tựa đề: Kỹ thuật và sự thống trị: Sự vĩ đại của nhân loại và những lời hứa của trí tuệ nhân tạo.

Trước khi trực tiếp bàn đến trí tuệ nhân tạo, Đức Thánh Cha phân tích mô hình kỹ trị và quyền lực trong thế giới kỹ thuật số.

Điều này rất đáng chú ý.

Bởi lẽ, trí tuệ nhân tạo không xuất hiện như một hiện tượng biệt lập, nhưng nằm trong một bối cảnh rộng lớn hơn, nơi công nghệ ngày càng tác động mạnh mẽ đến đời sống con người, các tương quan xã hội và những cơ cấu quyền lực.

Đức Thánh Cha nhìn nhận trí tuệ nhân tạo là một công cụ quý giá, có thể mang lại nhiều lợi ích cho nhân loại. Tuy nhiên, ngài cũng cảnh báo những nguy cơ đi kèm với sự phát triển và ứng dụng công nghệ này.

Từ đó, thông điệp đặt ra những vấn đề liên quan đến trách nhiệm, tính minh bạch và việc quản trị trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng, giữa những tiến bộ vượt bậc của khoa học và công nghệ, có một điều con người tuyệt đối không được đánh mất, đó chính là nhân tính và phẩm giá cao quý của mình.

Ngày nay, người ta bắt đầu nói nhiều đến những khái niệm như transhumanism — chủ nghĩa siêu nhân bản — và posthumanism — chủ nghĩa hậu nhân bản.

Những trào lưu tư tưởng này đặt ra câu hỏi về khả năng vượt qua những giới hạn tự nhiên của con người nhờ công nghệ.

Tuy nhiên, khi người ta cho rằng nhân tính truyền thống đã trở nên lỗi thời và cần phải bị vượt qua, thì cũng chính lúc ấy, con người có nguy cơ đánh mất điều cao quý nhất làm nên bản sắc của mình.

Trong bối cảnh đó, Đức Thánh Cha gợi lại hình ảnh hai thành đô và hai tình yêu, khiến chúng ta liên tưởng đến tư tưởng của thánh Augustinô.

5. Chương IV: Bảo vệ nhân tính trong thời đại biến đổi

Chương thứ tư đi vào những vấn đề cụ thể hơn, với chủ đề bảo vệ nhân loại, hay chính xác hơn, bảo vệ nhân tính trong thời đại biến đổi.

Ở đây, thông điệp đề cập đến ba vấn đề nổi bật: chân lý, lao động và tự do.

Trước hết là bảo vệ chân lý, đặc biệt là những chân lý phổ quát và bất khả nhượng, vốn làm nền tảng cho đời sống con người và xã hội.

Kế đến là bảo vệ phẩm giá của lao động.

Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng rộng rãi, một câu hỏi rất thực tế được đặt ra: Con người có còn việc làm hay không? Những biến đổi của thị trường lao động sẽ tác động như thế nào đến đời sống của các gia đình và toàn xã hội?

Sau cùng là bảo vệ tự do của con người trước những nguy cơ lệ thuộc, thao túng và thương mại hóa do các tập đoàn công nghệ lớn tạo ra.

Đây đều là những vấn đề hết sức gần gũi với đời sống hôm nay.

6. Chương V: Văn hóa quyền lực và nền văn minh tình yêu

Chương thứ năm mang tựa đề: Văn hóa quyền lực và nền văn minh tình yêu.

Khái niệm “nền văn minh tình yêu” đã xuất hiện trong giáo huấn của các vị Giáo hoàng tiền nhiệm, đặc biệt được nhấn mạnh trong thời thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II.

Vấn đề đặt ra hôm nay là: Trong thời đại kỹ thuật số, chúng ta phải xây dựng nền văn minh tình yêu ấy như thế nào?

Thông điệp đặt nền văn minh tình yêu trong thế đối lập với một thứ văn hóa quyền lực, nơi những thành tựu khoa học và kỹ thuật có nguy cơ bị khai thác để thống trị, kiểm soát và thao túng con người.

Trước thực trạng đó, người Kitô hữu được mời gọi sử dụng những khả năng và phương tiện hiện đại để phục vụ sự sống, tình liên đới, công lý và hòa bình.

Sau năm chương chính là phần kết luận, quy tụ những định hướng căn bản của toàn bộ thông điệp.

Như vậy, khi nhìn vào lược đồ tổng quát, chúng ta có thể nhận thấy rằng Magnifica Humanitas không đơn thuần là một thông điệp về trí tuệ nhân tạo. Trái lại, văn kiện đặt vấn đề công nghệ trong một viễn tượng rộng lớn hơn, đó là ơn gọi, phẩm giá và tương lai của con người dưới ánh sáng Tin Mừng và Học thuyết Xã hội của Hội Thánh.

Từ cái nhìn tổng quát ấy, giờ đây chúng ta bước sang phần thứ hai, để cùng suy nghĩ về một số chủ đề đặc biệt liên quan đến sứ mạng truyền thông Công giáo.

PHẦN II. NHỮNG CHỦ ĐỀ GỢI MỞ CHO NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG CÔNG GIÁO

CHỦ ĐỀ I. MAGNIFICA HUMANITAS VÀ HỌC THUYẾT XÃ HỘI CỦA HỘI THÁNH CÔNG GIÁO

1. Từ Đức Lêô XIII đến Đức Lêô XIV: Hai cuộc cách mạng, một mối quan tâm

Kính thưa anh chị em,

Chắc hẳn chúng ta còn nhớ rằng, ngay sau khi được bầu làm Giáo hoàng, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã có cuộc gặp gỡ với các vị Hồng y.

Trong cuộc gặp gỡ ấy, ngài giải thích lý do chọn tông hiệu Lêô XIV, đó là để nối tiếp di sản của Đức Giáo hoàng Lêô XIII, vị Giáo hoàng gắn liền với thông điệp Rerum Novarum, thường được dịch sang tiếng Việt là Tân Sự.

Thông điệp này được ban hành năm 1891 và thường được xem là cột mốc mở đầu cho Học thuyết Xã hội Công giáo hiện đại.

Thông điệp Magnifica Humanitas, được giới thiệu trong bối cảnh năm 2026, cũng gợi lại dấu mốc 135 năm kể từ khi Rerum Novarum ra đời.

Vào cuối thế kỷ XIX, Đức Lêô XIII phải đối diện với những biến đổi sâu sắc do cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra.

Sự phát triển của kỹ nghệ đã làm thay đổi đời sống kinh tế, xã hội, các gia đình và số phận của từng người lao động. Những vấn đề mới xuất hiện, đòi hỏi Hội Thánh phải có một sự phân định và hướng dẫn phù hợp.

Chính trong bối cảnh ấy, Đức Lêô XIII đã ban hành thông điệp Rerum Novarum, nhằm đưa ra những định hướng luân lý và xã hội trước những thách đố của thời đại.

Ngày nay, khi chọn tông hiệu Lêô XIV, Đức Thánh Cha ý thức rằng nhân loại đang đứng trước một cuộc cách mạng mới, có sức tác động sâu rộng không kém, thậm chí trong nhiều phương diện còn vượt xa cuộc cách mạng công nghiệp trước đây.

Đó là cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của thế giới kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo.

Nếu cuộc cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi cách con người lao động và tổ chức đời sống xã hội, thì cuộc cách mạng công nghệ hôm nay còn tác động đến cách con người suy nghĩ, giao tiếp, tiếp nhận thông tin, đưa ra quyết định và xây dựng các mối tương quan.

Vì thế, cũng như Đức Lêô XIII đã tìm cách trả lời những vấn đề của thời đại mình, Đức Lêô XIV tiếp tục mời gọi Hội Thánh suy tư và hành động trước những thách đố mới.

Ở đây, chúng ta cần ghi nhớ một nguyên tắc căn bản:

Loan báo Tin Mừng không thể tách rời khỏi việc quan tâm đến đời sống thực tế của con người.

Bởi lẽ, chúng ta loan báo Tin Mừng cho ai?

Không phải cho các thiên thần, nhưng cho những con người cụ thể, đang sống trong những hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, kinh tế và xã hội cụ thể.

Những con người ấy có những niềm vui, hy vọng, đau khổ và lo âu. Họ đang đối diện với những vấn đề rất thực tế của cuộc sống.

Vì thế, Hội Thánh không thể chỉ nói về những chân lý đức tin mà không quan tâm đến hoàn cảnh sống của con người.

Đây chính là lý do Học thuyết Xã hội Công giáo có một vị trí quan trọng trong sứ mạng loan báo Tin Mừng.

2. Học thuyết Xã hội Công giáo phát xuất từ đâu?

Có một tư tưởng trong thông điệp mà tôi nghĩ chúng ta có thể dùng để diễn tả nguồn gốc của Học thuyết Xã hội Công giáo.

Đó là: Học thuyết Xã hội phát xuất từ cuộc gặp gỡ giữa chân lý vĩnh hằng của Tin Mừng và những vấn đề lịch sử của cộng đồng nhân loại.

Một bên là chân lý vĩnh hằng, một bên là những vấn đề luôn biến đổi trong thời gian.

Tin Mừng không thay đổi, nhưng hoàn cảnh sống của con người thì không ngừng biến chuyển.

Chính trong cuộc gặp gỡ ấy, Hội Thánh tìm cách soi sáng những thực tại xã hội bằng ánh sáng của đức tin.

Thông điệp nhắc lại tư tưởng này ở số 18, khi khẳng định rằng Hội Thánh bước đi cùng với nhân loại, nhìn nhận sự tự trị chính đáng của các thực tại trần thế và sự phân biệt giữa cộng đoàn chính trị với cộng đoàn tôn giáo.

Đây là một tư tưởng rất quen thuộc trong giáo huấn của Công đồng Vaticanô II, đặc biệt trong Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes — Vui mừng và Hy vọng.

Hội Thánh nhìn nhận rằng các thực tại trần thế có những quy luật và phương pháp riêng của chúng. Hội Thánh không tìm cách thay thế vai trò của khoa học, chính trị hay những tổ chức xã hội.

Tuy nhiên, chính vì tôn trọng sự phân biệt ấy, Hội Thánh càng ý thức trách nhiệm đóng góp phần mình vào việc phục vụ công ích và thăng tiến con người.

Nhờ cuộc đối thoại phong phú giữa Tin Mừng và tri thức nhân loại, Học thuyết Xã hội Công giáo từng bước được hình thành và phát triển.

3. Những cột mốc chính trong lịch sử Học thuyết Xã hội Công giáo

Nếu nhìn lại từ thời Đức Lêô XIII đến nay, chúng ta có thể nhận ra một số cột mốc quan trọng.

Trước hết là thông điệp Rerum Novarum của Đức Lêô XIII, ban hành năm 1891, đề cập đến những vấn đề xã hội và quyền lợi của người lao động trong bối cảnh cách mạng công nghiệp.

Bốn mươi năm sau, Đức Piô XI ban hành thông điệp Quadragesimo Anno, trong đó nguyên tắc bổ trợ được trình bày và nhấn mạnh như một nguyên tắc quan trọng của đời sống xã hội.

Đến thời Đức Gioan XXIII, chúng ta có các thông điệp Mater et Magistra — Mẹ và Thầy — và Pacem in Terris — Hòa bình trên thế giới.

Công đồng Vaticanô II, qua Hiến chế Gaudium et Spes, đã trình bày hình ảnh một Hội Thánh gần gũi với nhân loại, dấn thân vào thế giới và suy tư về những vấn đề cụ thể của đời sống con người.

Sau Công đồng, Đức Phaolô VI ban hành thông điệp Populorum Progressio về sự phát triển các dân tộc, với xác tín rằng phát triển là tên gọi mới của hòa bình.

Trong triều đại dài của thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, nhiều văn kiện xã hội quan trọng tiếp tục được công bố, như Laborem Exercens, Sollicitudo Rei Socialis và Centesimus Annus, nhân kỷ niệm 100 năm thông điệp Rerum Novarum.

Đến thời Đức Bênêđictô XVI, chúng ta có thông điệp Caritas in Veritate — Bác ái trong chân lý.

Gần đây hơn, Đức Giáo hoàng Phanxicô, qua Tông huấn Evangelii Gaudium — Niềm vui Tin Mừng — nhấn mạnh chiều kích xã hội của công cuộc loan báo Tin Mừng, đồng thời mời gọi Hội Thánh lắng nghe tiếng kêu của người nghèo, người di dân, những nạn nhân của các hình thức nô lệ mới và tiếng kêu của trái đất.

Nhìn lại những cột mốc ấy, chúng ta nhận thấy một sự liên tục trong giáo huấn của Hội Thánh.

Mỗi thời đại có những thách đố riêng, nhưng mối quan tâm căn bản vẫn không thay đổi: bảo vệ phẩm giá con người và xây dựng một xã hội công bằng, liên đới và nhân bản hơn.

4. Năm nguyên tắc căn bản của Học thuyết Xã hội Công giáo

Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha nhắc lại những nguyên tắc nền tảng của Học thuyết Xã hội Công giáo.

Tôi xin trình bày năm nguyên tắc chính.

a. Nguyên tắc công ích

Nguyên tắc thứ nhất là công ích, được đề cập từ số 59 đến số 64.

Theo Hiến chế Gaudium et Spes, công ích là toàn bộ những điều kiện của đời sống xã hội cho phép các tập thể cũng như từng thành viên đạt tới sự hoàn thiện của mình một cách đầy đủ và dễ dàng hơn.

Nói cách đơn giản, công ích là những điều kiện tốt đẹp chung mà mọi người đều có quyền hưởng và đều có trách nhiệm góp phần xây dựng, bảo vệ.

Công ích không phải là lợi ích riêng của một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức, nhưng là lợi ích của toàn thể cộng đồng.

Vì thế, khi nói đến công ích, chúng ta phải vượt qua lối suy nghĩ chỉ quan tâm đến quyền lợi của bản thân hoặc của nhóm mình.

b. Nguyên tắc mục đích phổ quát của tài sản

Nguyên tắc thứ hai là mục đích phổ quát của tài sản, được trình bày từ số 65 đến số 67.

Theo giáo huấn của Hội Thánh, Thiên Chúa đã tạo dựng trái đất và ban những tài nguyên của nó cho toàn thể nhân loại, chứ không dành riêng cho một cá nhân hay một nhóm người có đặc quyền.

Điều này không có nghĩa là Hội Thánh phủ nhận quyền tư hữu.

Trái lại, Hội Thánh nhìn nhận quyền tư hữu như một quyền chính đáng của con người. Tuy nhiên, quyền ấy phải được đặt trong tương quan với nguyên tắc mục đích phổ quát của tài sản.

Nói cách khác, quyền sở hữu không phải là quyền tuyệt đối, nhưng phải hướng đến lợi ích chung và tôn trọng quyền sống của mọi người.

Chính vì thế, Học thuyết Xã hội Công giáo không đồng hóa mình với chủ nghĩa tư bản tuyệt đối hóa quyền sở hữu, cũng không chấp nhận chủ nghĩa cộng sản phủ nhận quyền tư hữu.

Đức Gioan Phaolô II từng cảnh báo về một thứ chủ nghĩa tư bản hoang dã, khi hoạt động kinh tế không còn được hướng dẫn bởi những nguyên tắc luân lý và công bằng.

Ngài cũng nhấn mạnh rằng mục đích phổ quát của tài sản là một nguyên tắc hàng đầu của toàn bộ trật tự đạo đức xã hội.

c. Nguyên tắc bổ trợ

Nguyên tắc thứ ba là bổ trợ, được trình bày từ số 68 đến số 72.

Theo nguyên tắc này, những cộng đồng hoặc cơ cấu ở cấp cao hơn không nên tước bỏ hay thay thế những trách nhiệm mà cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng nhỏ hơn có khả năng thực hiện.

Trái lại, các cấp cao hơn phải nâng đỡ, hỗ trợ và tạo điều kiện để những cộng đồng cấp dưới thực hiện tốt trách nhiệm của mình.

Nguyên tắc này bảo vệ vai trò và sáng kiến của cá nhân, gia đình, cộng đồng địa phương cũng như các tổ chức xã hội và tôn giáo.

Đồng thời, nó ngăn ngừa tình trạng tập trung quyền lực và độc quyền quyết định.

Một xã hội tốt đẹp không phải là xã hội trong đó mọi quyết định đều tập trung vào một trung tâm quyền lực, nhưng là xã hội tạo điều kiện để mọi thành phần tham gia và chia sẻ trách nhiệm chung.

d. Nguyên tắc liên đới

Nguyên tắc thứ tư là liên đới, được trình bày từ số 73 đến số 76.

Mỗi người chúng ta đều sống trong một mạng lưới tương quan rộng lớn với những người khác.

Không ai có thể sống hoàn toàn độc lập như một hòn đảo.

Từ chiếc áo chúng ta đang mặc, cặp kính chúng ta đang đeo, cho đến ly nước chúng ta uống, tất cả đều gắn liền với công sức và sự đóng góp của biết bao người khác.

Chúng ta lệ thuộc lẫn nhau và có trách nhiệm đối với nhau.

Chính vì thế, liên đới không chỉ là một tình cảm nhất thời, nhưng còn là một trách nhiệm luân lý và xã hội.

Người sống tinh thần liên đới không thể dửng dưng trước những đau khổ, bất công và thiếu thốn của tha nhân.

e. Nguyên tắc công bằng xã hội

Nguyên tắc thứ năm là công bằng xã hội, được đề cập từ số 77 đến số 81.

Công bằng xã hội được thể hiện qua việc tạo điều kiện để mỗi người có thể sống một cuộc sống phù hợp với phẩm giá của mình.

Ở đây, chúng ta thường nghe một cách diễn tả rất quen thuộc: Không ai bị bỏ lại phía sau.

Điều đó có nghĩa là khi xây dựng các chính sách, tổ chức xã hội hoặc phát triển kinh tế, chúng ta phải đặc biệt quan tâm đến những người yếu thế, những người nghèo khổ và những người dễ bị gạt ra bên lề.

Hơn nữa, Học thuyết Xã hội Công giáo giúp chúng ta nhận ra rằng bất công không chỉ phát xuất từ những chọn lựa sai trái của từng cá nhân, nhưng còn có thể bắt nguồn từ những cơ cấu xã hội bất công.

Trong thần học luân lý Công giáo, chúng ta có khái niệm “cơ cấu tội lỗi”.

Có những cơ cấu được tổ chức theo cách khiến bất công tiếp tục tồn tại, thậm chí ngày càng gia tăng.

Vì thế, xây dựng công bằng xã hội không chỉ là giúp đỡ từng người gặp khó khăn, nhưng còn đòi hỏi phải thay đổi những cơ cấu gây ra bất công.

5. Những nguyên tắc ấy chất vấn chính đời sống Hội Thánh

Kính thưa anh chị em,

Khi nhắc lại những nguyên tắc của Học thuyết Xã hội Công giáo, Đức Thánh Cha không chỉ muốn đưa ra những lời khuyên dành cho thế giới bên ngoài.

Trước hết, ngài mời gọi chính chúng ta, những thành viên của Hội Thánh, nhìn lại và xét mình.

Chúng ta nói rất nhiều đến công ích, bổ trợ, liên đới và công bằng. Nhưng những nguyên tắc ấy đã thực sự được thể hiện trong đời sống Hội Thánh hay chưa?

Chẳng hạn, trong tương quan giữa Tòa Thánh và các Giáo hội địa phương, giữa Hội đồng Giám mục và từng giáo phận, giữa các giáo phận với giáo xứ, hay giữa cha xứ và cộng đoàn giáo dân, chúng ta đã thực hành nguyên tắc bổ trợ như thế nào?

Chúng ta có thực sự tạo điều kiện để mỗi thành phần Dân Chúa tham gia và đóng góp phần mình vào sứ mạng chung không?

Chúng ta có biết lắng nghe nhau, tôn trọng nhau và cùng nhau xây dựng công ích không?

Đó là những câu hỏi rất cụ thể.

Bởi lẽ, chúng ta không thể chỉ dùng Học thuyết Xã hội để phê phán những bất công bên ngoài xã hội, mà quên áp dụng chính những nguyên tắc ấy vào đời sống nội bộ Hội Thánh.

6. Áp dụng Học thuyết Xã hội vào thời đại trí tuệ nhân tạo

Bên cạnh việc mời gọi Hội Thánh xét mình, Đức Thánh Cha còn sử dụng những nguyên tắc xã hội ấy như tiêu chuẩn để đánh giá việc phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Câu hỏi đặt ra là: Những công nghệ mới có thực sự phục vụ công ích, tôn trọng phẩm giá con người và góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn không?

Trước hết, hãy nhìn vào nguyên tắc bổ trợ.

Trong cuộc cách mạng kỹ thuật số, quyền lực không chỉ tập trung nơi các nhà nước, nhưng ngày càng nằm trong tay những tập đoàn công nghệ lớn.

Các tập đoàn này nắm giữ nguồn tài chính khổng lồ, sở hữu những hệ thống kỹ thuật tiên tiến và kiểm soát một lượng dữ liệu rất lớn.

Chính vì thế, họ có nguy cơ độc quyền về công nghệ, dữ liệu và khả năng đưa ra những quyết định tác động đến đời sống của hàng triệu, thậm chí hàng tỷ người.

Ở số 71, thông điệp gợi lên vấn đề quyền lực của các tập đoàn công nghệ trong tương quan với nguyên tắc bổ trợ.

Nguyên tắc này đòi hỏi những người nắm giữ công nghệ phải hướng đến công ích, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều thành phần xã hội được tham gia và đóng góp.

Công nghệ không thể chỉ phục vụ lợi ích của một số ít người đang kiểm soát nó.

Kế đến là nguyên tắc liên đới.

Ngày nay, nhờ mạng lưới kỹ thuật số, chúng ta có thể kết nối với nhau rất nhanh chóng.

Chỉ cần mở máy tính hoặc điện thoại, chúng ta có thể liên lạc với những người ở bên kia bán cầu.

Từ “kết nối” đã trở nên rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

Thế nhưng, kết nối không đồng nghĩa với hiệp thông.

Chúng ta có thể có rất nhiều thông tin về người khác, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta thực sự hiểu, cảm thông và chia sẻ cuộc sống với họ.

Tôi xin đưa ra một hình ảnh để chúng ta suy nghĩ.

Một chuyên viên nghiên cứu về tình trạng nghèo đói trên thế giới có thể nắm trong tay rất nhiều số liệu thống kê. Người ấy biết có bao nhiêu triệu người nghèo, họ phân bố ở đâu và mức sống của họ như thế nào.

Trong khi đó, Mẹ Têrêsa Calcutta có thể không nắm đầy đủ những con số thống kê ấy, nhưng Mẹ biết rất rõ những người nghèo đang hiện diện trước mặt mình.

Mẹ nhìn thấy khuôn mặt của họ, lắng nghe tiếng nói của họ, chạm đến những đau khổ của họ và trực tiếp chăm sóc họ.

Hai hình ảnh ấy giúp chúng ta nhận ra một sự khác biệt quan trọng giữa việc sở hữu thông tin và việc thực sự gặp gỡ con người.

Trong thời đại kỹ thuật số, chúng ta có thể biết rất nhiều điều, nhưng chưa chắc đã biết yêu thương nhiều hơn.

Chúng ta có thể kết nối với rất nhiều người, nhưng chưa chắc đã có những tương quan sâu sắc và chân thành hơn.

Vì thế, nguyên tắc liên đới mời gọi chúng ta vượt qua sự kết nối thuần túy về mặt kỹ thuật để tiến đến sự gặp gỡ và hiệp thông đích thực.

Sau cùng là nguyên tắc công bằng xã hội.

Một trong những nguy cơ lớn của thời đại kỹ thuật số là sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo.

Nhưng giàu nghèo ở đây không chỉ được hiểu theo nghĩa tiền bạc hay tài sản vật chất.

Ngày nay còn có sự chênh lệch về khả năng tiếp cận thông tin, công nghệ và tri thức.

Chúng ta đang ngồi trong hội trường này, nhiều người có máy tính xách tay, điện thoại thông minh và những phương tiện hiện đại để làm việc.

Nhưng liệu tất cả mọi người trong xã hội Việt Nam đều có những điều kiện ấy không?

Chắc chắn là không.

Vẫn còn rất nhiều người không có đủ phương tiện, kiến thức hoặc điều kiện để tiếp cận và sử dụng những thành tựu công nghệ mới.

Nếu không được định hướng bởi những nguyên tắc đạo đức và xã hội, cuộc cách mạng công nghệ có thể khiến khoảng cách giữa người giàu và người nghèo ngày càng lớn hơn.

Do đó, công bằng xã hội trong thời đại kỹ thuật số còn đòi hỏi phải quan tâm đến quyền tiếp cận thông tin và cơ hội tham gia vào đời sống công nghệ của mọi người.

7. Một gợi ý dành cho những người làm truyền thông Công giáo

Kính thưa anh chị em,

Qua những điều vừa trình bày, chúng ta có thể nhận ra lý do tại sao tôi muốn dành phần đầu tiên để nói về mối tương quan giữa thông điệp Magnifica Humanitas và Học thuyết Xã hội Công giáo.

Nhiều khi, người ta giới thiệu văn kiện này một cách khá đơn giản, như một thông điệp về trí tuệ nhân tạo.

Nhưng thực ra, trí tuệ nhân tạo chỉ là một phần trong một viễn tượng rộng lớn hơn.

Đó là viễn tượng về con người, về đời sống xã hội và về trách nhiệm của Hội Thánh trước những biến đổi của thời đại.

Đức Thánh Cha không phủ nhận những thành tựu tốt đẹp của khoa học và công nghệ.

Trái lại, ngài nhìn nhận những cơ hội lớn lao mà công nghệ mang lại.

Tuy nhiên, ngài mời gọi chúng ta luôn đặt ra câu hỏi: Công nghệ ấy đang phục vụ ai? Nó có giúp xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người không?

Đối với những người làm truyền thông Công giáo, đây là một định hướng rất quan trọng.

Chúng ta không thể chỉ quan tâm đến kỹ thuật sản xuất nội dung, số lượt xem, số người theo dõi hay khả năng lan tỏa thông tin.

Chúng ta còn phải quan tâm đến giá trị nhân bản, chiều kích luân lý và tác động xã hội của hoạt động truyền thông.

Một sản phẩm truyền thông có thể rất hiện đại về mặt kỹ thuật, nhưng chưa chắc đã phục vụ con người.

Một chiến dịch truyền thông có thể đạt được nhiều lượt tiếp cận, nhưng chưa chắc đã góp phần xây dựng sự hiệp thông.

Một hệ thống truyền thông có thể rất hiệu quả trong việc phổ biến thông tin, nhưng chưa chắc đã quan tâm đến những người nghèo và những người bị gạt ra bên lề.

Vì thế, tôi nghĩ rằng những người làm truyền thông Công giáo rất cần tìm hiểu và nắm vững những nguyên tắc căn bản của Học thuyết Xã hội.

Cá nhân tôi, trong công việc tại học viện, cũng nhận thấy tầm quan trọng đặc biệt của lĩnh vực này. Tôi đã nhờ một số linh mục có chuyên môn, từng được đào tạo tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana ở Rôma, góp ý xây dựng những nội dung căn bản cho một chương trình đào tạo về Học thuyết Xã hội Công giáo.

Điều đó cho thấy đây không chỉ là một môn học phụ thuộc, nhưng là một lĩnh vực cần được quan tâm cách nghiêm túc.

Dù không phải tất cả chúng ta đều chuyên sâu về Học thuyết Xã hội, nhưng khi đảm nhận sứ mạng truyền thông của Hội Thánh, chúng ta rất cần có một nền tảng hiểu biết về lĩnh vực này.

Đó là chủ đề thứ nhất tôi muốn chia sẻ với anh chị em.

CHỦ ĐỀ II. MAGNIFICA HUMANITAS VÀ NHÂN HỌC KITÔ GIÁO

1. Nhân học Kitô giáo: Nền tảng của Học thuyết Xã hội

Kính thưa anh chị em,

Trong phần vừa rồi, chúng ta đã tìm hiểu những nguyên tắc căn bản của Học thuyết Xã hội Công giáo.

Nhưng trước khi đưa ra những nguyên tắc ấy, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã trình bày nền tảng làm cơ sở cho toàn bộ giáo huấn xã hội của Hội Thánh.

Nền tảng đó chính là nhân học Kitô giáo, nghĩa là cái nhìn của đức tin Kitô giáo về con người.

Trong hội trường hôm nay, phần lớn quý cha và quý tu sĩ đều đã được học thần học. Vì thế, chắc hẳn chúng ta không xa lạ với Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes của Công đồng Vaticanô II.

Khi đọc lại hiến chế này, chúng ta thấy một tiến trình tư tưởng rất đáng chú ý.

Trước hết, Công đồng nhìn vào tình hình thế giới, những biến đổi của xã hội và những vấn đề mà nhân loại đang phải đối diện.

Sau đó, Công đồng đi sâu hơn vào chính con người.

Trong bối cảnh thế giới đang biến chuyển nhanh chóng, con người ngày càng đặt ra những câu hỏi căn bản về chính mình.

Con người là gì?

Đâu là ý nghĩa của đau khổ, sự dữ và cái chết?

Tại sao những thực tại ấy vẫn tiếp tục tồn tại, mặc dù nhân loại đã đạt được biết bao tiến bộ?

Những thành tựu mà con người phải trả giá rất đắt để đạt được có thực sự mang lại hạnh phúc cho con người không?

Đó là những câu hỏi mà Hiến chế Gaudium et Spes đặt ra.

Từ những vấn đề ấy, Công đồng trình bày cái nhìn của đức tin Kitô giáo về con người.

Tôi nhắc lại điều này để cho thấy rằng khi Đức Thánh Cha Lêô XIV đặt nhân học Kitô giáo làm nền tảng cho việc suy tư về trí tuệ nhân tạo, ngài đang tiếp nối một định hướng rất quan trọng của Công đồng Vaticanô II.

Trước khi đánh giá những thành tựu khoa học và công nghệ, chúng ta phải trả lời một câu hỏi căn bản: Con người là ai?

Nếu không có một cái nhìn đúng đắn về con người, chúng ta sẽ không có những tiêu chuẩn vững chắc để đánh giá xem công nghệ đang giúp con người phát triển hay đang làm tổn thương chính con người.

2. Phẩm giá con người ngay trong định hướng của thông điệp

Tầm quan trọng của nhân học Kitô giáo được thể hiện ngay trong cách thông điệp đặt vấn đề.

Theo phần giới thiệu của bản văn đang được sử dụng, phụ đề tiếng Anh nhấn mạnh đến việc bảo vệ human person — nhân vị — trong thời đại trí tuệ nhân tạo.

Điều đáng chú ý là cách sử dụng thuật ngữ human person, chứ không chỉ đơn thuần là human being.

Khái niệm nhân vị làm nổi bật chiều kích độc đáo, bất khả thay thế và phẩm giá cao quý của mỗi con người.

Con người không chỉ là một sinh vật có những khả năng sinh học hoặc trí tuệ.

Con người là một nhân vị, có lý trí, tự do, lương tâm, khả năng yêu thương và được mời gọi bước vào tương quan với Thiên Chúa cũng như với tha nhân.

Vì thế, khi nói đến việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo, điều quan trọng không chỉ là bảo vệ sự tồn tại về mặt sinh học, nhưng còn là bảo vệ toàn bộ phẩm giá và ơn gọi làm người.

3. Con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa

Nền tảng thứ nhất của nhân học Kitô giáo là xác tín rằng con người được Thiên Chúa tạo dựng theo hình ảnh của Ngài.

Đây là một chân lý căn bản trong đức tin của chúng ta.

Con người không phải chỉ là kết quả của những tiến trình vật chất, cũng không thể được định nghĩa đơn thuần bằng những khả năng tính toán, xử lý thông tin hoặc giải quyết vấn đề.

Con người mang trong mình hình ảnh của Thiên Chúa và được mời gọi sống trong tương quan với Ngài.

Đồng thời, con người cũng được tạo dựng để sống trong tương quan với tha nhân và với toàn thể công trình sáng tạo.

Như vậy, con người là một hữu thể có tương quan.

Chúng ta không thể hiểu đầy đủ về con người nếu tách con người ra khỏi Thiên Chúa, khỏi tha nhân và khỏi thế giới được tạo dựng.

Một điểm khác cũng rất quan trọng là phẩm giá con người không chỉ liên quan đến linh hồn, nhưng thuộc về toàn bộ con người, trong sự hợp nhất giữa thân xác và linh hồn.

Đức tin Kitô giáo không nhìn con người như một linh hồn bị giam giữ trong thân xác.

Trái lại, con người là một hữu thể thống nhất, trong đó thân xác và linh hồn không thể bị tách rời như hai thực tại hoàn toàn độc lập.

Vì thế, mọi nỗ lực phát triển con người đều phải quan tâm đến con người toàn diện, chứ không chỉ một khả năng hay một chiều kích riêng lẻ.

4. Phẩm giá bình đẳng và nội tại của mọi người

Nền tảng thứ hai là phẩm giá bình đẳng của tất cả mọi người.

Đây là một điểm rất quan trọng.

Trong đời sống thực tế, chúng ta thường thấy người ta đánh giá nhau dựa trên những yếu tố bên ngoài.

Người có nhiều tiền bạc thường được coi trọng hơn người nghèo.

Người có địa vị và quyền lực thường được chú ý hơn người bình thường.

Người có học vấn cao, có nhiều khả năng hoặc có ngoại hình hấp dẫn đôi khi được đánh giá cao hơn những người khác.

Nhưng cái nhìn của nhân học Kitô giáo hoàn toàn khác.

Theo đức tin của chúng ta, phẩm giá con người không tùy thuộc vào tiền bạc, địa vị, quyền lực, khả năng hay vẻ đẹp bên ngoài.

Thậm chí, phẩm giá ấy cũng không mất đi chỉ vì một người đã có những chọn lựa sai lầm hoặc phạm tội.

Đây là điều rất đáng để chúng ta ghi nhớ.

Một người có thể sống trong tình trạng tội lỗi, nhưng người ấy vẫn mang phẩm giá của một con người được Thiên Chúa tạo dựng và yêu thương.

Phẩm giá ấy không phải là phần thưởng dành cho người sống tốt, cũng không phải là một đặc quyền được xã hội ban cho.

Đó là một ân ban có trước mọi thành tích và mọi chọn lựa của con người.

Thông điệp, ở số 50, nhấn mạnh rằng phẩm giá con người có tính nội tại.

Xin anh chị em lưu ý đến thuật ngữ này: phẩm giá nội tại.

Nội tại có nghĩa là phẩm giá ấy gắn liền với chính bản tính con người, chứ không phải một giá trị từ bên ngoài được gán cho con người.

Vì thế, không ai có quyền tước bỏ phẩm giá của người khác.

Một người có thể mất tài sản, mất địa vị, mất khả năng lao động, thậm chí mất đi sự tự do trong những hoàn cảnh nhất định, nhưng người ấy vẫn không đánh mất phẩm giá căn bản của mình.

Đó chính là nền tảng để Hội Thánh bảo vệ con người, đặc biệt là những người yếu thế và dễ bị tổn thương.

5. Nhân quyền phát xuất từ phẩm giá con người

Từ nền tảng phẩm giá nội tại của con người, chúng ta đi đến một nguyên tắc rất quan trọng khác, đó là giá trị của các quyền con người.

Khi nói đến nhân quyền trong thế giới hiện đại, chúng ta không thể không nhắc đến Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền.

Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đánh giá rất cao văn kiện này.

Ngài nhìn nhận đây là một cột mốc quan trọng trong hành trình lâu dài và đầy khó khăn của nhân loại nhằm xác định và bảo vệ phẩm giá con người, đồng thời là một trong những biểu hiện cao quý của lương tâm nhân loại.

Dưới ánh sáng nhân học Kitô giáo, các quyền con người có những đặc tính căn bản.

Trước hết, đó là những quyền phổ quát, nghĩa là thuộc về tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, quốc tịch, địa vị xã hội hay hoàn cảnh sống.

Thứ đến, đó là những quyền bất khả xâm phạm, bởi chúng gắn liền với phẩm giá nội tại của con người.

Đồng thời, những quyền căn bản ấy cũng mang tính bất khả nhượng.

Trong các quyền con người, quyền nền tảng nhất chính là quyền sống.

Hội Thánh khẳng định quyền sống phải được tôn trọng từ khi thụ thai cho đến khi chết tự nhiên.

Tại sao quyền sống lại có vị trí căn bản như vậy?

Bởi vì nếu không có sự sống, con người không thể thực hiện bất cứ quyền nào khác.

Chẳng hạn, trong lĩnh vực truyền thông, chúng ta thường nói đến quyền tự do ngôn luận và quyền tự do biểu đạt.

Nhưng muốn thực hiện quyền tự do biểu đạt, trước hết con người phải được sống.

Vì thế, quyền sống là điều kiện nền tảng cho việc thực thi các quyền khác.

Từ xác tín ấy, chúng ta hiểu được tại sao Hội Thánh đặc biệt quan tâm đến những vấn đề luân lý liên quan đến sự sống, chẳng hạn như phá thai, an tử và án tử hình.

Đó không chỉ là những vấn đề mang tính pháp lý hay xã hội, nhưng còn liên quan trực tiếp đến cái nhìn của Hội Thánh về phẩm giá bất khả xâm phạm của con người.

6. Trí tuệ nhân tạo dưới ánh sáng nhân học Kitô giáo

Kính thưa anh chị em,

Khi Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc lại những nền tảng của nhân học Kitô giáo, mục đích không phải chỉ để trình bày một hệ thống lý thuyết về con người.

Ngài muốn dùng chính những nền tảng ấy để hướng dẫn chúng ta suy nghĩ và đánh giá về trí tuệ nhân tạo.

Vấn đề căn bản là: Việc phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo có thực sự phục vụ phẩm giá con người, thăng tiến ơn gọi làm người và góp phần xây dựng thiện ích chung hay không?

Đây là câu hỏi mà mỗi người, đặc biệt là những người đang làm việc trong lĩnh vực truyền thông, cần phải đặt ra.

Chúng ta có thể triển khai câu hỏi ấy theo một số hướng cụ thể.

a. Trí tuệ nhân tạo có giúp con người trở nên tốt hơn không?

Câu hỏi đầu tiên là: Khi sử dụng trí tuệ nhân tạo, con người có thực sự trở nên tốt hơn không?

Công nghệ có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn, xử lý thông tin hiệu quả hơn và giải quyết nhiều vấn đề phức tạp hơn.

Nhưng làm việc nhanh hơn chưa chắc đã đồng nghĩa với sống tốt hơn.

Có nhiều thông tin hơn chưa chắc đã đồng nghĩa với khôn ngoan hơn.

Có nhiều khả năng kỹ thuật hơn cũng chưa chắc đã đồng nghĩa với trưởng thành hơn về mặt nhân bản.

Vì thế, chúng ta phải tự hỏi: Trí tuệ nhân tạo có giúp con người phát triển những phẩm chất tốt đẹp như sự thật, lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và khả năng yêu thương không?

Hay nó khiến con người ngày càng lệ thuộc vào máy móc, đánh mất khả năng suy nghĩ độc lập và dần dần trở nên thụ động?

Một nguy cơ khác là con người có thể bị cám dỗ tuyệt đối hóa khả năng công nghệ của mình, đến mức tưởng rằng mình có thể làm chủ tất cả và không còn cần đến Thiên Chúa.

Khi ấy, công nghệ không còn chỉ là công cụ phục vụ con người, nhưng có nguy cơ trở thành một thứ thần tượng mới.

b. Trí tuệ nhân tạo có giúp con người trưởng thành về đời sống thiêng liêng không?

Câu hỏi thứ hai liên quan đến chiều kích thiêng liêng.

Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ chúng ta trong việc học hỏi, nghiên cứu, tìm kiếm tài liệu và tổ chức công việc.

Ngay trong đời sống tôn giáo, công nghệ cũng có thể giúp phổ biến Lời Chúa, giáo lý và những nội dung thiêng liêng đến với nhiều người hơn.

Tuy nhiên, chúng ta phải phân biệt giữa việc tiếp nhận thông tin tôn giáo và việc thực sự sống đời sống đức tin.

Một người có thể đọc rất nhiều bài suy niệm trên mạng, nhưng chưa chắc đã dành thời gian cầu nguyện.

Một người có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo để tìm hiểu Kinh Thánh, nhưng điều đó không thể thay thế cuộc gặp gỡ cá vị với Thiên Chúa.

Một người có thể biết rất nhiều kiến thức thần học, nhưng chưa chắc đã trưởng thành trong đời sống thiêng liêng.

Vì thế, công nghệ phải được sử dụng như một phương tiện hỗ trợ, chứ không thể thay thế đời sống nội tâm, lương tâm và tương quan sống động giữa con người với Thiên Chúa.

Chúng ta phải tự hỏi liệu những tiến bộ kỹ thuật có đang giúp con người sống trọn vẹn hơn cả về thể xác lẫn tinh thần, hay đang khiến con người chỉ còn chú ý đến những khả năng vật chất và hiệu suất hoạt động mà quên đi chiều sâu của tâm hồn.

c. Trí tuệ nhân tạo có giúp con người sống có trách nhiệm và liên đới hơn không?

Câu hỏi thứ ba liên quan đến tương quan với tha nhân.

Như chúng ta đã nói, con người là một hữu thể có tương quan.

Con người không được tạo dựng để sống cô lập, nhưng để sống với người khác, yêu thương người khác và chia sẻ trách nhiệm đối với cộng đồng.

Vậy việc sử dụng trí tuệ nhân tạo có giúp chúng ta sống trách nhiệm hơn với tha nhân không?

Nó có làm cho chúng ta nhạy cảm hơn trước những đau khổ của người nghèo và những người yếu thế không?

Hay ngược lại, nó khiến chúng ta ngày càng thu mình vào một thế giới ảo, nơi mọi nhu cầu đều có thể được đáp ứng bằng những tương tác với máy móc?

Đây là một thách đố rất thực tế.

Ngày nay, một người có thể dành nhiều giờ để trò chuyện với các hệ thống công nghệ, nhưng lại không có thời gian lắng nghe những người đang sống bên cạnh mình.

Chúng ta có thể có hàng nghìn mối liên hệ trên mạng xã hội, nhưng lại thiếu những tương quan chân thành trong gia đình và cộng đoàn.

Chúng ta có thể biết rất nhiều câu chuyện đau khổ trên thế giới, nhưng lại không nhận ra một người đang cần được giúp đỡ ngay bên cạnh mình.

Vì thế, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo phải được đánh giá không chỉ theo mức độ tiện lợi hay hiệu quả, nhưng còn theo khả năng giúp con người sống nhân bản hơn, có trách nhiệm hơn và biết quan tâm đến nhau hơn.

7. Câu hỏi nền tảng: Con người có thực sự trở nên tốt hơn không?

Kính thưa anh chị em,

Để kết thúc chủ đề thứ hai, tôi muốn nhắc lại một tư tưởng rất quan trọng được gợi lên trong văn kiện Antiqua et Nova về mối tương quan giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người.

Giữa những tiến bộ vượt bậc của khoa học và công nghệ, câu hỏi thiết yếu vẫn là:

Liệu nhân loại, với tư cách là những con người, có thực sự trở nên tốt hơn không?

Con người có trưởng thành hơn về mặt thiêng liêng không?

Con người có ý thức sâu sắc hơn về phẩm giá và ơn gọi làm người của mình không?

Con người có sống trách nhiệm hơn, cởi mở hơn với tha nhân, đặc biệt là những người nghèo khổ và yếu thế nhất không?

Và con người có sẵn sàng hơn trong việc trao ban, chia sẻ và trợ giúp người khác không?

Đó là những câu hỏi căn bản mà mọi tiến bộ khoa học và công nghệ cần phải đối diện.

Bởi vì, xét cho cùng, giá trị đích thực của công nghệ không chỉ nằm ở những gì nó có thể làm được, nhưng còn ở những gì nó giúp con người trở thành.

Nếu công nghệ làm cho chúng ta mạnh hơn nhưng thiếu tình thương hơn, thông minh hơn nhưng thiếu khôn ngoan hơn, kết nối nhiều hơn nhưng cô đơn hơn, thì chúng ta cần phải nghiêm túc đặt lại câu hỏi về hướng đi của sự phát triển ấy.

Ngược lại, nếu công nghệ giúp con người sống có trách nhiệm hơn, biết tôn trọng phẩm giá của nhau hơn, biết chia sẻ và phục vụ những người yếu thế hơn, thì những thành tựu ấy thực sự góp phần vào sự phát triển toàn diện của nhân loại.

Đối với người làm truyền thông Công giáo, đây cũng phải là tiêu chuẩn nền tảng trong mọi hoạt động.

Chúng ta không chỉ sử dụng công nghệ để truyền tải thông tin, nhưng còn phải góp phần xây dựng con người.

Chúng ta không chỉ tìm cách tạo ra những sản phẩm truyền thông hấp dẫn, nhưng còn phải làm sao để những sản phẩm ấy giúp người tiếp nhận đến gần sự thật, sự thiện và vẻ đẹp hơn.

Chúng ta không chỉ muốn kết nối nhiều người, nhưng còn phải góp phần xây dựng những tương quan chân thành và sự hiệp thông đích thực.

Và trên hết, chúng ta phải luôn nhớ rằng công nghệ là phương tiện, còn con người mới là mục đích mà công nghệ phải phục vụ.

Kính thưa anh chị em,

Như vậy, trong phần trình bày vừa rồi, chúng ta đã cùng nhìn lại hai chủ đề quan trọng của thông điệp Magnifica Humanitas.

Trước hết là mối tương quan giữa thông điệp với Học thuyết Xã hội của Hội Thánh Công giáo. Qua đó, chúng ta nhận ra rằng những nguyên tắc công ích, mục đích phổ quát của tài sản, bổ trợ, liên đới và công bằng xã hội vẫn giữ nguyên giá trị, đồng thời trở thành những tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá sự phát triển của công nghệ trong thời đại hôm nay.

Kế đến là nền tảng nhân học Kitô giáo. Chính cái nhìn của đức tin về con người, được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và mang phẩm giá nội tại, giúp chúng ta phân định những cơ hội cũng như những nguy cơ của trí tuệ nhân tạo.

Hai chủ đề ấy có liên hệ mật thiết với nhau.

Học thuyết Xã hội hướng dẫn chúng ta xây dựng một xã hội xứng hợp với phẩm giá con người, còn nhân học Kitô giáo giúp chúng ta hiểu tại sao con người phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm.

Từ nền tảng đó, trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào hai vấn đề rất gần gũi với công việc truyền thông hằng ngày: trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội.

 

Chủ đề III. THÔNG ĐIỆP MAGNIFICA HUMANITAS VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

1. Trí tuệ nhân tạo có thực sự là trí tuệ?

Kính thưa quý cha, quý tu sĩ và anh chị em,

Chủ đề thứ ba tôi muốn chia sẻ với anh chị em hôm nay là mối tương quan giữa thông điệp Magnifica Humanitas và trí tuệ nhân tạo.

Cách đây khoảng một hai tuần, tôi đọc được một bản tin liên quan đến cuộc gặp gỡ giữa Tổng thống Hoa Kỳ và những nhà lãnh đạo hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ. Trong cuộc trao đổi ấy, người ta đề cập đến một khái niệm mới: thay vì chỉ nói đến Artificial Intelligence (AI), nghĩa là trí tuệ nhân tạo, người ta bắt đầu nói đến Super Intelligence (SI), nghĩa là siêu trí tuệ.

Không biết anh chị em có theo dõi thông tin này không?

Khi đọc bản tin ấy, tôi chợt nhớ đến một nhận định của Đức Giáo hoàng Phanxicô. Ngài từng lưu ý rằng việc sử dụng thuật ngữ “trí tuệ nhân tạo” có thể gây hiểu lầm, bởi nó dễ khiến người ta đánh đồng những khả năng xử lý thông tin của máy móc với trí tuệ của con người. Nguy cơ lớn nhất là chúng ta có thể bỏ quên điều quý giá và độc đáo nhất nơi con người.

Thực ra, ngay trong cách gọi, người ta đã có sự phân biệt giữa Human Intelligence, tức trí tuệ con người, và Artificial Intelligence, tức trí tuệ nhân tạo. Trí tuệ nhân tạo là sản phẩm do con người tạo ra, chứ không phải một chủ thể có trí tuệ theo cùng một ý nghĩa như con người.

Thế nhưng, ngày nay người ta còn nói đến “siêu trí tuệ”, như thể máy móc có thể vượt xa con người về mọi phương diện.

Đúng là trong một số lĩnh vực, trí tuệ nhân tạo đã vượt trội con người, đặc biệt về tốc độ tính toán, khả năng ghi nhớ, xử lý dữ liệu và nhận diện những quy luật phức tạp. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng là: Liệu những khả năng vượt trội ấy có đồng nghĩa với việc trí tuệ nhân tạo có thể thay thế toàn bộ trí tuệ và phẩm giá của con người hay không?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần trở lại với cách hiểu về trí tuệ trong truyền thống triết học và thần học Công giáo.

2. Trí tuệ con người trong truyền thống Kitô giáo

Trước khi đi vào nội dung thông điệp, tôi muốn nhắc lại một vài điểm được trình bày trong tài liệu Antiqua et Nova, do Bộ Giáo lý Đức tin và Bộ Văn hóa và Giáo dục công bố.

Tài liệu này phân tích khá sâu sắc sự khác biệt giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo.

Trong truyền thống triết học Công giáo, trí tuệ con người thường được tiếp cận qua hai khái niệm bổ túc cho nhau: ratio và intellectus.

Anh chị em nào đã học triết học chắc còn nhớ hai thuật ngữ này.

Ratio nhấn mạnh đến khả năng lý luận, phân tích, suy diễn và đi từ tiền đề đến kết luận. Trong khi đó, intellectus hướng đến khả năng trực nhận, nắm bắt chân lý trong một cái nhìn toàn diện hơn.

Nói cách khác, trí tuệ con người không chỉ là khả năng tính toán hay suy luận. Nó còn bao gồm khả năng hiểu biết thực tại trong chiều sâu, trong mối liên hệ với kinh nghiệm sống, tình cảm, tương quan và đời sống tinh thần.

Tôi lấy một ví dụ rất đơn giản.

Một đứa trẻ bị bệnh. Người mẹ đưa con đến bác sĩ. Về mặt chuyên môn, bác sĩ có thể hiểu rất rõ căn bệnh của đứa trẻ. Ông biết nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp điều trị và những diễn biến có thể xảy ra.

Nhưng người mẹ lại biết đứa con của mình theo một cách khác.

Bà biết khi nào con buồn, khi nào con sợ, khi nào con cần được an ủi. Có những điều người mẹ nhận ra mà không cần đứa trẻ phải nói thành lời.

Cái biết ấy không đơn thuần đến từ lý luận, nhưng còn đến từ tình yêu và sự gắn bó.

Trong đời sống đức tin cũng vậy.

Khi chúng ta cầu nguyện: “Lạy Chúa, xin cho con biết Chúa và xin cho con biết con”, thì sự hiểu biết ấy đâu chỉ là một hoạt động của lý trí!

Chúng ta không chỉ muốn có thêm thông tin về Thiên Chúa, nhưng muốn bước vào một tương quan sống động với Ngài.

Chúng ta muốn biết Chúa bằng cả trí khôn, trái tim, kinh nghiệm sống và chính cuộc đời mình.

Từ đây, chúng ta có thể nhận ra một số đặc tính căn bản của trí tuệ con người mà trí tuệ nhân tạo không thể được đồng nhất với nó.

3. Ba đặc tính độc đáo của trí tuệ con người

Thứ nhất, trí tuệ con người mang tính hiện thân.

Trong tiếng Anh, tài liệu sử dụng thuật ngữ embodiment, có liên hệ đến từ body, nghĩa là thân xác.

Chúng ta có thể hiểu đơn giản đó là tính xác thể của trí tuệ con người.

Theo nhân học Kitô giáo, con người không phải là hai thực tại hoàn toàn tách biệt, một bên là linh hồn, một bên là thân xác. Con người là một hữu thể duy nhất, trong đó linh hồn và thân xác kết hợp mật thiết với nhau.

Chính vì thế, những gì xảy ra nơi thân xác đều có thể ảnh hưởng đến đời sống tinh thần.

Chẳng hạn, khi chúng ta đau răng, thử hỏi cơn đau ấy có ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ không? Có ảnh hưởng đến việc cầu nguyện không?

Chắc chắn là có.

Một cơn đau thể lý có thể khiến chúng ta khó tập trung, khó suy tư và thậm chí khó cầu nguyện.

Ngược lại, những trải nghiệm tinh thần sâu sắc cũng có thể tác động đến thân xác. Trong truyền thống thần bí Kitô giáo, người ta ghi nhận những biểu hiện thể lý đi kèm với các kinh nghiệm thiêng liêng mãnh liệt.

Điều đó cho thấy đời sống trí tuệ và tinh thần của con người không tách rời thân xác.

Trong khi ấy, trí tuệ nhân tạo, dù được tích hợp vào một robot có hình dạng giống con người, cũng không có kinh nghiệm sống của một hữu thể có thân xác theo nghĩa nhân học ấy.

Một robot có thể được trang bị cảm biến để phát hiện va chạm, nhưng việc phát hiện tín hiệu không đồng nghĩa với kinh nghiệm đau đớn của con người.

Thứ hai, trí tuệ con người mang tính tương quan.

Ngay từ những trang đầu của Kinh Thánh, Thiên Chúa đã phán: “Con người ở một mình thì không tốt” (St 2,18).

Lời ấy không chỉ nói đến tương quan hôn nhân giữa người nam và người nữ, nhưng còn diễn tả một chân lý căn bản về bản tính xã hội của con người.

Con người được tạo dựng để sống trong tương quan.

Chúng ta không thể trưởng thành một cách trọn vẹn nếu hoàn toàn tách biệt khỏi người khác.

Ngay cả khi ở một mình trong nhà nguyện, chúng ta vẫn sống trong tương quan: tương quan với Thiên Chúa, với Giáo hội và với những người mà chúng ta mang trong lời cầu nguyện.

Trí tuệ con người cũng phát triển trong những tương quan ấy.

Chúng ta học từ cha mẹ, thầy cô, bạn bè, cộng đoàn. Chúng ta trưởng thành qua những cuộc gặp gỡ, những cuộc đối thoại, những bất đồng và cả những lần được tha thứ.

Trí tuệ nhân tạo có thể kết nối hàng triệu người và mô phỏng những cuộc trò chuyện rất tự nhiên, nhưng bản thân hệ thống ấy không thiết lập một tương quan nhân vị đích thực theo nghĩa con người sống và trao hiến cho nhau.

Thứ ba, trí tuệ con người luôn khao khát chân lý, sự thiện và vẻ đẹp.

Con người không chỉ tìm kiếm thông tin để giải quyết một vấn đề trước mắt.

Chúng ta còn đặt ra những câu hỏi sâu xa hơn: Tôi là ai? Tôi sống để làm gì? Đâu là ý nghĩa của đau khổ? Điều gì là tốt? Thế nào là một cuộc đời đáng sống? Và cuối cùng, tôi sẽ đi về đâu?

Chính khát vọng ấy thúc đẩy con người không ngừng tìm kiếm, học hỏi và vượt lên chính mình.

Con người không chỉ muốn biết nhiều hơn, nhưng còn muốn trở nên tốt hơn.

Đây là chiều kích đặc biệt của trí tuệ con người: trí tuệ hướng đến chân lý, đồng thời gắn liền với tự do, trách nhiệm và ơn gọi nên hoàn thiện.

4. Những giới hạn căn bản của trí tuệ nhân tạo

Sau khi nhìn lại những đặc tính của trí tuệ con người, chúng ta có thể hiểu rõ hơn điều được trình bày trong số 99 của thông điệp Magnifica Humanitas.

Ở đây, Đức Thánh Cha cảnh giác chúng ta không nên đồng nhất trí tuệ nhân tạo với trí tuệ con người.

Những hệ thống AI có thể mô phỏng một số hoạt động của trí tuệ con người, thậm chí vượt trội con người về tốc độ, khả năng ghi nhớ và xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, những khả năng ấy không có nghĩa là AI sở hữu toàn bộ kinh nghiệm nhân sinh.

Tôi xin tóm lược nội dung này thành ba điểm.

Điểm thứ nhất: Trí tuệ nhân tạo không có kinh nghiệm sống nội tại như con người.

Nó không có thân xác sống theo nghĩa nhân học, không trải nghiệm niềm vui và nỗi buồn như con người, không trưởng thành qua tình yêu, tình bạn, lao động và những tương quan nhân vị.

Nó có thể mô phỏng lời nói yêu thương, nhưng không vì thế mà có thể đồng nhất với một con người đang yêu thương.

Nó có thể tạo ra những lời an ủi rất cảm động, nhưng không có nghĩa là nó đã trải qua đau khổ và lòng trắc ẩn như một con người.

Điểm thứ hai: Trí tuệ nhân tạo không có lương tâm luân lý như con người.

Trong truyền thống Công giáo, lương tâm được diễn tả như cung thánh sâu thẳm nhất của con người, nơi con người gặp gỡ Thiên Chúa và lắng nghe tiếng nói của Ngài.

Trí tuệ nhân tạo có thể đưa ra những lời khuyên về đạo đức, phân tích một tình huống và đề xuất cách hành động.

Thậm chí, có những lời khuyên nghe rất hợp lý.

Nhưng những lời khuyên ấy được hình thành qua quá trình xử lý thông tin, những quy tắc và dữ liệu mà hệ thống đã được huấn luyện.

Nó không phải là một chủ thể luân lý có lương tâm và trách nhiệm như con người.

Cho đến nay, chúng ta chưa thấy một robot nào bị đưa ra tòa với tư cách một chủ thể chịu trách nhiệm luân lý giống như con người.

Điều này nhắc chúng ta rằng trách nhiệm cuối cùng đối với việc thiết kế, triển khai và sử dụng công nghệ vẫn thuộc về con người.

Điểm thứ ba: Cách học của trí tuệ nhân tạo khác căn bản với cách học của con người.

Trí tuệ nhân tạo có thể học từ những tập dữ liệu khổng lồ, nhận diện quy luật và điều chỉnh kết quả dựa trên phản hồi.

Nhưng con người không chỉ học bằng dữ liệu.

Chúng ta còn học bằng kinh nghiệm sống.

Chúng ta học qua những thất bại, những đau khổ, những chọn lựa sai lầm, những lần được tha thứ và những nỗ lực trung thành với điều thiện.

Một người có thể trưởng thành sâu sắc sau một biến cố đau thương.

Một linh mục có thể hiểu rõ hơn về lòng thương xót của Thiên Chúa sau khi trải qua những giới hạn và yếu đuối của chính mình.

Một người mẹ có thể học được ý nghĩa của sự hy sinh qua những đêm thức trắng chăm sóc con.

Đó là những kinh nghiệm hình thành đời sống nội tâm và nhân cách con người.

Vì thế, chúng ta cần nhớ rằng trí tuệ nhân tạo có thể giúp con người biết nhiều hơn, nhưng không thể thay thế hành trình trưởng thành nhân bản, luân lý và thiêng liêng của con người.

5. Trí tuệ nhân tạo: Một phát minh lớn nhưng cũng là con dao hai lưỡi

Có lần, tình cờ xem một video trên YouTube, tôi được nghe câu chuyện của một kỹ sư công nghệ người Mỹ gốc Ấn, từng giữ chức vụ lãnh đạo tại Google.

Ông kể lại hành trình tìm kiếm đức tin của mình.

Ông sinh ra trong một gia đình thuộc cộng đồng Nhân Chứng Giê-hô-va, nhưng khi trưởng thành, ông bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi về niềm tin tôn giáo. Vì không tìm được những câu trả lời thỏa đáng, ông rời bỏ cộng đồng tôn giáo ấy.

Sau này, khi trải qua những khó khăn trong cuộc sống, ông bắt đầu tìm hiểu Công giáo, với sự đồng hành của một người bạn Công giáo.

Nhờ kiến thức công nghệ, ông sử dụng trí tuệ nhân tạo như một công cụ để nghiên cứu Kinh Thánh, tư tưởng các Giáo phụ và kho tàng giáo huấn của Giáo hội trong suốt hai ngàn năm.

Những tài liệu mà một người khó có thể đọc hết trong cả cuộc đời, AI có thể giúp tìm kiếm, tổng hợp và đối chiếu trong thời gian rất ngắn.

Dần dần, hành trình tìm kiếm ấy đưa ông đến gần hơn với đức tin Công giáo.

Điều đáng chú ý là nhận định của ông về trí tuệ nhân tạo.

Theo ông, AI là một trong những phát minh quan trọng nhất của thời đại, có thể tạo ra những thay đổi lớn lao trong lịch sử văn minh nhân loại.

Nhưng đồng thời, ông cũng nhấn mạnh rằng AI là một con dao hai lưỡi.

Nó có thể giúp ích rất nhiều cho con người, nhưng cũng có thể trở thành một thứ ngẫu tượng khi người ta tuyệt đối hóa nó.

Có những người bắt đầu đối xử với trí tuệ nhân tạo như thể đó là một quyền năng tối cao, có khả năng giải đáp mọi vấn đề của cuộc sống.

Thế nhưng, AI vẫn chỉ là một công cụ.

Ông kể rằng khi đặt câu hỏi: “Tại sao tôi sống?”, trí tuệ nhân tạo có thể giới thiệu những quan điểm triết học và tôn giáo khác nhau, nhưng không thể sống thay ông để khám phá và chọn lựa ý nghĩa đời mình.

Câu chuyện này gợi lên một điều rất đáng suy nghĩ.

Trí tuệ nhân tạo có thể giúp chúng ta tiếp cận kho tàng tri thức nhân loại, nhưng nó không thể thay thế quyết định đức tin và hành trình hoán cải của mỗi người.

Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích lớn lao của AI trong y học, giáo dục, nghiên cứu khoa học, truyền thông, bảo vệ môi trường và kết nối các dân tộc.

Tuy nhiên, đi cùng những cơ hội ấy là những nguy cơ mà chúng ta phải nhận diện.

6. Ba nguy cơ khi sử dụng trí tuệ nhân tạo

Nguy cơ thứ nhất: Sự lệ thuộc làm suy giảm khả năng suy tư, sáng tạo và phán đoán.

Anh chị em chúng ta đang làm việc trong lĩnh vực truyền thông, giáo dục và mục vụ chắc đều cảm nhận được sự tiện lợi của AI.

Tôi lấy ví dụ gần gũi với các cha: việc soạn bài giảng.

Trước đây, muốn chuẩn bị một bài giảng Chúa nhật, chúng ta phải đọc Lời Chúa, suy niệm, tìm tài liệu, suy nghĩ về hoàn cảnh cộng đoàn và tìm cách diễn đạt sao cho phù hợp.

Có khi từ đầu tuần đã bắt đầu suy nghĩ, đến cuối tuần mới hoàn thành được một bài giảng.

Bây giờ, chỉ cần đưa các bài đọc vào một hệ thống AI, yêu cầu soạn bài giảng, chưa đầy một phút đã có thể nhận được hai ba bản khác nhau.

Bài nào cũng có mở đầu, triển khai, kết luận; có khi còn trích dẫn Kinh Thánh, Giáo phụ và giáo huấn của Giáo hội.

Rất nhanh! Rất tiện lợi!

Cũng vậy, trước đây muốn dịch một tài liệu, chúng ta phải học ngoại ngữ nhiều năm. Bây giờ, chỉ cần đưa văn bản vào máy, vài giây sau đã có bản dịch. Muốn văn phong trang trọng, bình dân hay mang tính học thuật, AI đều có thể hỗ trợ.

Các sơ dạy giáo lý cũng vậy. AI có thể giúp soạn giáo án, xây dựng câu hỏi, thiết kế hoạt động và chuẩn bị hình ảnh minh họa.

Những ích lợi ấy là điều không thể phủ nhận.

Nhưng nguy cơ nằm ở chỗ: nếu chúng ta quá lệ thuộc vào những câu trả lời có sẵn, khả năng suy tư, sáng tạo và phán đoán của chính mình sẽ dần suy giảm.

Tôi nhớ có lần đọc được câu chuyện về một vị lãnh đạo đại học Công giáo tại Hoa Kỳ. Khi nói với sinh viên về việc lạm dụng AI trong học tập, ông đưa ra một hình ảnh rất thú vị.

Ông nói đại ý thế này:

Một sinh viên đến phòng tập thể dục, bỏ tiền vào một chiếc máy để robot tập luyện thay mình, còn bản thân thì nằm nghỉ.

Ngày nào cũng vậy.

Sau một tháng, liệu cơ bắp của anh sinh viên ấy có phát triển không?

Chắc chắn là không. Robot có thể hoạt động rất giỏi, nhưng cơ bắp của người sinh viên vẫn không được rèn luyện.

Trí tuệ con người cũng vậy.

Nếu chúng ta để AI suy nghĩ thay mình, viết thay mình, giải quyết mọi vấn đề thay mình, thì chính khả năng trí tuệ của chúng ta có nguy cơ bị suy yếu vì không được sử dụng.

Đối với đời sống linh mục và tu sĩ, nguy cơ ấy còn sâu xa hơn.

Một bài giảng không chỉ là một bản văn hay. Nó phải là hoa trái của việc lắng nghe Lời Chúa, cầu nguyện, suy niệm và kinh nghiệm mục vụ.

Nếu một linh mục chỉ lấy nguyên bài giảng do AI tạo ra rồi đọc trước cộng đoàn, thì dù bài giảng có hay đến đâu, vẫn còn một câu hỏi căn bản: Lời ấy đã thực sự đi qua trái tim và đời sống của người giảng hay chưa?

Bởi vì người linh mục không chỉ được mời gọi nói về Chúa, nhưng còn phải làm chứng cho Chúa bằng chính cuộc đời mình.

AI có thể hỗ trợ việc nghiên cứu, gợi ý cấu trúc và kiểm tra cách diễn đạt, nhưng không thể cầu nguyện thay, suy niệm thay hay sống đức tin thay chúng ta.

Nguy cơ thứ hai: Ảo tưởng về tính khách quan của thông tin.

Khi trí tuệ nhân tạo đưa ra một câu trả lời, chúng ta thường có cảm giác rằng đó là kết quả khách quan, trung lập và đáng tin cậy.

Thế nhưng, những câu trả lời ấy có thể chịu ảnh hưởng bởi dữ liệu huấn luyện, cách thiết kế hệ thống và những lựa chọn của các tổ chức phát triển công nghệ.

AI cũng có thể tạo ra những thông tin không chính xác nhưng được trình bày rất thuyết phục.

Điều nguy hiểm là chúng ta có thể tiếp nhận những thông tin ấy mà không kiểm chứng.

Đối với những người làm truyền thông Công giáo, đây là một vấn đề đặc biệt quan trọng.

Chúng ta không thể lấy một thông tin do AI cung cấp rồi lập tức công bố như một sự thật đã được xác minh.

Càng không thể sử dụng những trích dẫn Kinh Thánh, văn kiện Giáo hội hay phát biểu của Đức Giáo hoàng mà không đối chiếu với nguồn chính thức.

Trách nhiệm của người làm truyền thông không chỉ là chuyển tải thông tin nhanh chóng, nhưng trước hết là phục vụ sự thật.

Nguy cơ thứ ba: Ảo tưởng về tương quan nhân vị.

Ngày nay, AI có thể trò chuyện với con người một cách rất tự nhiên.

Nó có thể lắng nghe, phản hồi, đưa ra lời khuyên và thậm chí mô phỏng sự đồng cảm.

Một người đang buồn có thể tâm sự với AI và nhận được những lời an ủi rất nhẹ nhàng.

Điều đó đôi khi có ích.

Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện khi người ta bắt đầu xem AI như một người bạn thực sự, thay thế cho những tương quan sống động với gia đình, bạn bè và cộng đoàn.

Một hệ thống có thể nói những lời yêu thương, nhưng không vì thế mà trở thành một người bạn có khả năng yêu thương và chịu trách nhiệm trong tương quan nhân vị.

Nếu không cẩn thận, chúng ta có thể dần thu mình vào những cuộc trò chuyện với máy móc, trong khi lại xa cách những người đang sống bên cạnh.

Điều này khiến tôi liên tưởng đến một thực trạng trong đời sống gia đình hôm nay.

Nhiều bậc cha mẹ và người chăm sóc trẻ nhỏ, vì quá bận rộn, thường đưa điện thoại cho các em để các em ngồi yên.

Ban đầu, đó chỉ là một giải pháp tạm thời.

Nhưng nếu tình trạng ấy kéo dài, trẻ có thể dành quá nhiều thời gian trước màn hình, thiếu những cuộc trò chuyện, trò chơi và tương tác trực tiếp cần thiết cho sự phát triển.

Chúng ta cần phân biệt rõ: việc sử dụng điện thoại không thể được xem là nguyên nhân trực tiếp gây ra chứng tự kỷ. Tuy nhiên, việc lạm dụng màn hình và thiếu tương tác thực tế có thể ảnh hưởng bất lợi đến một số mặt phát triển của trẻ.

Điều đáng quan tâm ở đây chính là sự suy giảm những tương quan nhân vị trong đời sống thường ngày.

7. Ba lời mời gọi của Đức Thánh Cha đối với việc sử dụng công nghệ

Trước những cơ hội và nguy cơ ấy, thông điệp đưa ra những định hướng rất đáng suy nghĩ.

Lời mời gọi thứ nhất: Tiến bộ công nghệ phải song hành với tiến bộ đạo đức.

Theo tinh thần được trình bày ở số 117, những tiến bộ khoa học và kỹ thuật cần đi đôi với sự phát triển xã hội và đạo đức.

Nếu không, chính những thành tựu vốn được tạo ra để phục vụ con người lại có thể trở thành phương tiện gây tổn hại cho con người.

Một xã hội có thể rất tiến bộ về công nghệ nhưng vẫn nghèo nàn về tình người.

Một nền văn minh có thể chế tạo những cỗ máy vô cùng thông minh, nhưng nếu thiếu lương tâm và trách nhiệm, nó vẫn có thể tạo ra những hình thức bất công và áp bức mới.

Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là: Chúng ta có thể làm được điều gì với công nghệ?

Nhưng còn là: Chúng ta có nên làm điều ấy không? Và điều ấy có thực sự phục vụ phẩm giá con người không?

Lời mời gọi thứ hai: Hãy sử dụng công nghệ cách khôn ngoan, đừng để công nghệ sử dụng chúng ta.

Đức Thánh Cha đưa ra một lời nhắn nhủ rất ý nghĩa: đừng để các thuật toán viết nên câu chuyện cuộc đời mình; chính chúng ta phải là tác giả.

Nói cách khác, chúng ta phải làm chủ công nghệ, chứ không để công nghệ làm chủ cuộc đời mình.

AI có thể giúp chúng ta trở nên hiệu quả hơn, nhưng không thể thay thế khả năng phân định.

Nó có thể cung cấp thông tin, nhưng không thể thay thế lương tâm.

Nó có thể gợi ý những quyết định, nhưng không thể gánh lấy trách nhiệm thay chúng ta.

Chúng ta không chỉ cần sự thông minh về kỹ thuật, mà còn cần sự trưởng thành về cảm xúc, đạo đức, xã hội và đời sống thiêng liêng.

Lời mời gọi thứ ba: Hãy nhân bản hóa thế giới số.

Đây là lời mời gọi đặc biệt dành cho những người đang phục vụ trong lĩnh vực truyền thông.

Thế giới số không được trở thành một chiếc lồng giam giữ con người trong sự lệ thuộc, nghiện ngập và trốn tránh thực tại.

Trái lại, nó phải trở thành không gian của sáng tạo, gặp gỡ, đối thoại và tình huynh đệ.

Chúng ta không chỉ được mời gọi hiện diện trên các nền tảng kỹ thuật số, nhưng còn được mời gọi đem tinh thần Tin Mừng vào những không gian ấy.

Nói một cách cụ thể, người làm truyền thông Công giáo không thể chỉ là những người sử dụng thành thạo công nghệ, nhưng phải trở thành những chứng nhân và ngôn sứ trong thế giới số.

Chủ đề IV. THÔNG ĐIỆP MAGNIFICA HUMANITAS VÀ MẠNG XÃ HỘI

1. Mạng xã hội và những thách đố đối với con người hôm nay

Kính thưa anh chị em,

Chủ đề thứ tư, cũng là chủ đề cuối cùng tôi muốn chia sẻ, liên quan đến mạng xã hội.

Trong thời gian gần đây, chúng ta thấy một số quốc gia bắt đầu đưa ra những quy định nhằm hạn chế việc trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội.

Úc là một trong những quốc gia đi đầu với chính sách hạn chế tài khoản mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi. Một số quốc gia khác cũng đang thảo luận hoặc áp dụng những biện pháp hạn chế việc sử dụng điện thoại trong trường học.

Tại sao lại có những chính sách như vậy?

Bởi vì bên cạnh những lợi ích rõ ràng, người ta ngày càng nhận thấy những nguy cơ mà môi trường kỹ thuật số có thể gây ra cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Ở số 140, thông điệp đề cập đến những thay đổi sâu sắc mà các nền tảng kỹ thuật số và những hệ thống công nghệ hiện đại đã tạo ra trong lĩnh vực truyền thông.

Những công cụ này có thể thúc đẩy đối thoại, mở rộng sự tham gia của con người vào đời sống xã hội và giúp thông tin được lan truyền nhanh chóng.

Nhưng cũng chính những công cụ ấy có thể bị sử dụng để bóp méo sự thật, thao túng dư luận và phổ biến thông tin sai lệch.

2. Nguy cơ của tin giả và sự thao túng thông tin

Ngày nay, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, người ta có thể tạo ra những hình ảnh, giọng nói và video giả mạo rất giống thật.

Một người có thể bị gán cho những phát biểu mà họ chưa bao giờ nói.

Một hình ảnh có thể bị chỉnh sửa để tạo ra một sự kiện chưa từng xảy ra.

Một đoạn video có thể được dựng lên nhằm làm tổn hại danh dự của một cá nhân hay tổ chức.

Bản thân tôi cũng từng gặp một kinh nghiệm tương tự.

Có lần, sau khi dâng lễ tại một giáo xứ, một số giáo dân đến hỏi tôi về những lời phát biểu liên quan đến người này, người kia mà họ đã nghe trên mạng.

Tôi rất ngạc nhiên vì mình chưa từng nói những điều ấy.

Sau đó, khi đến một nơi khác, tôi lại gặp những người hỏi về cùng một nội dung.

Điều khiến tôi suy nghĩ là những người ấy tin rằng đó thực sự là lời của tôi.

Như vậy, chỉ cần một nội dung được tạo ra và lan truyền đủ thuyết phục, người tiếp nhận có thể tưởng rằng đó là sự thật.

Vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn khi có những người cố ý sử dụng công nghệ để lừa dối, bôi nhọ hoặc tấn công người khác.

Thực ra, thông tin sai lệch không phải là hiện tượng mới. Trong lịch sử, con người đã từng sử dụng tin đồn, xuyên tạc và tuyên truyền để phục vụ những mục đích không chính đáng.

Tuy nhiên, AI và mạng xã hội khiến tốc độ lan truyền, phạm vi ảnh hưởng và mức độ thuyết phục của những thông tin ấy gia tăng rất lớn.

Đối với các ban truyền thông giáo phận, dòng tu và giáo xứ, đây là một thách đố không thể xem nhẹ.

Chúng ta phải biết kiểm chứng nguồn tin, phân biệt nội dung thật và giả, đồng thời chuẩn bị những phương thức ứng phó khi xảy ra khủng hoảng truyền thông.

Nhưng trên hết, người làm truyền thông Công giáo phải luôn ý thức rằng sự thật không phải là một lựa chọn tùy nghi. Sự thật chính là nền tảng đạo đức của hoạt động truyền thông.

3. Những tác động của mạng xã hội đối với trẻ em và người trẻ

Ở số 141, thông điệp tiếp tục đề cập đến những hậu quả có thể phát sinh từ việc sử dụng công nghệ quá sớm, quá mức hoặc thiếu sự hướng dẫn.

Những vấn đề được nêu ra liên quan đến giấc ngủ, khả năng tập trung, việc kiểm soát cảm xúc và chất lượng các tương quan xã hội.

Trước hết là vấn đề giấc ngủ.

Nhiều người trẻ sử dụng điện thoại đến tận khuya, liên tục theo dõi video, tin nhắn và các nội dung trên mạng xã hội.

Điều đó có thể làm giảm thời gian ngủ và ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi.

Thứ đến là khả năng tập trung.

Một số nhà giáo dục nhận thấy rằng việc thường xuyên tiếp xúc với những nội dung ngắn, thay đổi liên tục có thể khiến người học gặp khó khăn hơn trong những hoạt động đòi hỏi sự chú ý kéo dài.

Chẳng hạn, việc đọc một cuốn sách nghiêm túc đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và khả năng tập trung.

Trong khi đó, các nền tảng mạng xã hội thường cung cấp những nội dung ngắn, hấp dẫn và liên tục đổi mới.

Nếu chỉ quen tiếp nhận thông tin theo cách ấy, người học có thể dần mất đi thói quen đọc sâu, suy nghĩ sâu và đặt ra những câu hỏi căn bản.

Một vấn đề khác là tác động đến đời sống cảm xúc.

Trên mạng xã hội, người ta thường trình bày những hình ảnh đẹp nhất về bản thân: những chuyến du lịch, những thành công, những khoảnh khắc hạnh phúc và những hình ảnh được chỉnh sửa hoàn hảo.

Khi liên tục so sánh cuộc sống của mình với những hình ảnh ấy, một số người trẻ có thể cảm thấy tự ti, mặc cảm hoặc bất mãn với bản thân.

Các em có thể nghĩ rằng mọi người đều đẹp hơn mình, thành công hơn mình và hạnh phúc hơn mình.

Những trải nghiệm như vậy, nhất là khi đi kèm với các yếu tố dễ tổn thương khác, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Chưa kể đến những nguy cơ nghiêm trọng hơn như bắt nạt trực tuyến, quấy rối, dụ dỗ, khai thác tình dục trẻ em và thao túng hình ảnh bằng trí tuệ nhân tạo.

Những thực trạng ấy cho thấy việc giáo dục trẻ em và người trẻ sử dụng công nghệ không chỉ là vấn đề kỹ thuật, nhưng còn là một trách nhiệm nhân bản, luân lý và xã hội.

4. Không thần thánh hóa cũng không ma quỷ hóa mạng xã hội

Trước những nguy cơ ấy, thái độ đúng đắn của chúng ta là gì?

Theo tinh thần của thông điệp, trước hết chúng ta cần tránh hai thái cực.

Một bên là thần thánh hóa công nghệ, xem nó như giải pháp cho mọi vấn đề.

Bên kia là ma quỷ hóa công nghệ, coi mọi hình thức sử dụng mạng xã hội đều là xấu và cần phải loại bỏ.

Cả hai thái độ ấy đều không thích hợp.

Công nghệ tự nó không thể thay thế trách nhiệm luân lý của con người.

Điều quan trọng là chúng ta sử dụng công nghệ như thế nào, nhằm mục đích gì và với những hệ quả nào đối với con người.

Vì thế, nguyên tắc đầu tiên phải là tôn trọng sự thật và phẩm giá con người.

Ở đây, chúng ta cần hiểu sự thật không chỉ theo nghĩa tri thức luận.

Trong triết học cổ điển, chân lý thường được diễn tả như sự tương hợp giữa trí năng và thực tại.

Nhưng trong đời sống luân lý, chúng ta còn nói đến những chân lý nền tảng liên quan đến phẩm giá con người.

Chẳng hạn, việc cố ý sát hại một người vô tội là điều sai trái.

Chân lý ấy không chỉ dựa trên một quy định pháp luật do xã hội đặt ra, nhưng còn phát xuất từ xác tín căn bản về giá trị bất khả xâm phạm của sự sống con người.

Nếu mọi sự thật đều bị xem là tương đối, tùy thuộc vào cảm xúc, xu hướng hay lợi ích của từng nhóm người, thì đời sống xã hội sẽ mất đi những nền tảng đạo đức chung.

Đó cũng là lý do truyền thông Công giáo không thể chỉ chạy theo số lượt xem, lượt thích hay mức độ lan truyền.

Chúng ta phải đặt câu hỏi: Nội dung này có đúng sự thật không? Có tôn trọng phẩm giá con người không? Có góp phần xây dựng công ích không?

5. Vai trò không thể thay thế của gia đình

Trong việc giáo dục trẻ em sử dụng công nghệ, vai trò của cha mẹ đặc biệt quan trọng.

Có lần, tôi nghe một chuyên viên nói về việc cho trẻ nhỏ sử dụng điện thoại quá sớm.

Bà nhấn mạnh rằng trẻ em cần được hướng dẫn từng bước để hình thành khả năng tự kiểm soát.

Nếu một đứa trẻ được tiếp xúc quá sớm và quá thường xuyên với những nội dung hấp dẫn, được thiết kế để liên tục thu hút sự chú ý, thì việc tự giới hạn thời gian sử dụng có thể trở nên khó khăn.

Điều này nhắc chúng ta rằng cha mẹ không thể chỉ trao điện thoại cho con rồi để mặc các em tự xoay xở trong thế giới số.

Tôi cũng có dịp đến thăm một số cơ sở giáo dục và chăm sóc trẻ em do các nữ tu phụ trách.

Qua những cuộc trao đổi ấy, tôi nhận thấy các sơ rất quan tâm đến vấn đề phát triển tâm lý, ngôn ngữ và khả năng tương tác xã hội của trẻ.

Một nữ tu có chuyên môn tâm lý nhấn mạnh với tôi một điều rất quan trọng: relation, nghĩa là tương quan.

Trẻ em cần được sống trong những tương quan yêu thương và ổn định.

Các em cần được cha mẹ ôm ấp, trò chuyện, vui chơi và đồng hành.

Một đứa trẻ không chỉ cần được chăm sóc về dinh dưỡng, sức khỏe hay điều kiện vật chất, nhưng còn cần sự hiện diện tình cảm của những người thân yêu.

Ngày nay, có một nghịch lý đáng suy nghĩ.

Chúng ta có thể kết nối với những người ở cách xa hàng ngàn cây số, nhưng đôi khi lại thiếu thời gian trò chuyện với chính những người đang sống trong gia đình mình.

Cha mẹ có thể rất bận rộn với công việc. Khi trở về nhà, mọi người lại tiếp tục sử dụng điện thoại, mỗi người ở trong một thế giới riêng.

Nếu tình trạng ấy kéo dài, những tương quan gần gũi nhất có thể dần trở nên lỏng lẻo.

Bởi vậy, việc giáo dục trẻ em sử dụng công nghệ phải bắt đầu từ việc xây dựng một đời sống gia đình có sự hiện diện, đối thoại và yêu thương.

Tuy nhiên, chúng ta cũng không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai cha mẹ.

Gia đình cần được nâng đỡ bởi nhà trường, các tổ chức xã hội, những chính sách phù hợp và cả trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ.

6. Những thách đố mới đối với nền giáo dục

Thông điệp nhắc chúng ta rằng mục tiêu của giáo dục không thể chỉ là truyền đạt kiến thức và kỹ năng.

Giáo dục phải hướng đến việc đào tạo con người toàn diện.

Con người ấy không chỉ có khả năng hiểu biết, nhưng còn biết suy tư, phân định, yêu thương, sống có trách nhiệm và hướng đến điều thiện.

Trong thời đại kỹ thuật số, nền giáo dục đang phải đối diện với ít nhất hai thách đố lớn.

Thách đố thứ nhất là thách đố về phương pháp sư phạm.

Khi học sinh có thể tìm kiếm thông tin chỉ bằng một thao tác đơn giản, vai trò của người giáo viên không thể chỉ giới hạn ở việc truyền đạt kiến thức.

Người giáo viên phải trở thành người hướng dẫn học sinh biết đặt câu hỏi, biết phân tích, biết kiểm chứng và biết sử dụng kiến thức cách có trách nhiệm.

Nhưng còn hơn thế nữa, giáo viên phải là một chứng nhân về những giá trị nhân bản.

Một người thầy tốt không chỉ giúp học sinh biết thêm nhiều điều, nhưng còn khơi dậy nơi các em khát vọng sống tốt.

Ở đây, tương quan giữa thầy và trò vẫn giữ vai trò trung tâm.

Không một hệ thống trí tuệ nhân tạo nào có thể thay thế trọn vẹn sự hiện diện, gương sáng và tình yêu giáo dục của một người thầy.

Thách đố thứ hai là sự phân mảnh của tri thức.

Ngày nay, lượng thông tin mà con người có thể tiếp cận vô cùng lớn.

Chúng ta có thể nghiên cứu rất sâu về một chuyên ngành, nhưng lại thiếu một cái nhìn toàn diện về con người và cuộc sống.

Một người có thể rất giỏi về y học, kỹ thuật, kinh tế hay luật pháp, nhưng vẫn chưa chắc đã có khả năng trả lời những câu hỏi căn bản về ý nghĩa đời sống, trách nhiệm đạo đức và công ích.

Đây là một nguy cơ của sự chuyên môn hóa khi thiếu đi sự hội nhập giữa các lĩnh vực tri thức.

Việc sử dụng AI thiếu định hướng trong giáo dục có thể làm nguy cơ ấy gia tăng.

Học sinh có thể tiếp nhận những câu trả lời rất nhanh, nhưng lại không hiểu được quá trình hình thành kiến thức.

Các em có thể hoàn thành bài tập, nhưng không thực sự phát triển khả năng suy nghĩ độc lập.

Vì vậy, giáo dục trong thời đại AI phải giúp người học không chỉ biết sử dụng công nghệ, mà còn biết đặt công nghệ vào đúng vị trí trong hành trình phát triển con người toàn diện.

Bên cạnh gia đình và nhà trường, các doanh nghiệp công nghệ cũng có trách nhiệm rất lớn.

Họ không thể chỉ quan tâm đến lợi nhuận hay thời gian người dùng ở lại trên nền tảng, nhưng còn phải quan tâm đến những tác động xã hội, tâm lý và đạo đức do sản phẩm của mình tạo ra.

Công nghệ phải được phát triển và sử dụng để phục vụ con người, chứ không phải biến con người thành đối tượng bị khai thác.

V. KẾT LUẬN: XÂY DỰNG GIÊRUSALEM THAY VÌ THÁP BABEL

Kính thưa quý cha, quý tu sĩ và anh chị em,

Để kết thúc bài chia sẻ hôm nay, tôi muốn trở lại với hai hình ảnh Kinh Thánh được gợi lên trong thông điệp: câu chuyện tháp Babel và công cuộc tái thiết tường thành Giêrusalem.

Đây là hai hình ảnh rất có ý nghĩa khi chúng ta suy nghĩ về cuộc cách mạng kỹ thuật số.

1. Tháp Babel: Khi con người tuyệt đối hóa quyền lực của mình

Câu chuyện tháp Babel được thuật lại trong sách Sáng thế, chương 11.

Con người cùng nhau xây dựng một thành phố và một ngọn tháp có đỉnh cao chọc trời, với tham vọng làm rạng danh chính mình.

Vấn đề không đơn thuần nằm ở việc xây dựng một công trình lớn lao.

Điều đáng chú ý là thái độ tự mãn và tham vọng của con người khi muốn kiến tạo một tương lai không còn quy chiếu về Thiên Chúa.

Dự án Babel hướng đến sự thống nhất, nhưng lại là một thứ thống nhất dựa trên quyền lực và sự đồng dạng.

Kết quả cuối cùng không phải là hiệp thông, nhưng là chia rẽ.

Con người không còn hiểu được ngôn ngữ của nhau.

Hình ảnh ấy có thể giúp chúng ta suy nghĩ về những nguy cơ của nền văn minh kỹ thuật số hôm nay.

Công nghệ có thể kết nối toàn thế giới, nhưng nếu chỉ được sử dụng để tìm kiếm lợi nhuận, quyền lực và sự kiểm soát, nó có thể tạo ra những hình thức bất công mới.

Nếu chỉ quan tâm đến hiệu quả kỹ thuật mà bỏ quên phẩm giá con người, chúng ta có nguy cơ xây dựng một tháp Babel mới.

Đó là một thế giới có thể kết nối về mặt kỹ thuật nhưng lại chia rẽ về mặt nhân bản.

Một thế giới có thể nói cùng một ngôn ngữ dữ liệu, nhưng không còn hiểu được tiếng nói của tình yêu, lòng thương xót và tình huynh đệ.

2. Tái thiết Giêrusalem: Một công trình của hiệp thông và trách nhiệm chung

Hình ảnh thứ hai là công cuộc tái thiết tường thành Giêrusalem, được thuật lại trong sách Nơkhemia.

Khi trở về Giêrusalem, ông Nơkhemia chứng kiến cảnh thành thánh bị tàn phá.

Ông không chỉ đưa ra một mệnh lệnh từ trên xuống, nhưng đã quy tụ dân chúng, khơi dậy tinh thần trách nhiệm và phân chia công việc để mọi người cùng tham gia.

Mỗi gia đình, mỗi nhóm người đều có phần đóng góp của mình.

Công cuộc tái thiết vì thế không chỉ là việc xây dựng lại những bức tường bằng đá, nhưng còn là hành trình khôi phục đời sống cộng đoàn.

Người ta cùng nhau làm việc, cùng nhau vượt qua khó khăn và cùng nhau hướng đến một mục tiêu chung.

Đây là hình ảnh của sự hiệp thông trong đa dạng.

Không phải mọi người đều làm cùng một việc, nhưng mỗi người đóng góp khả năng riêng của mình để xây dựng công ích.

Đó cũng là điều chúng ta cần thực hiện trong thế giới kỹ thuật số.

Chúng ta không được mời gọi từ chối công nghệ, nhưng được mời gọi sử dụng công nghệ để xây dựng một thế giới nhân bản hơn.

Vấn đề không phải là trả lời đơn giản “có” hay “không” đối với trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội.

Vấn đề là: Chúng ta đang sử dụng công nghệ để xây dựng tháp Babel hay để tái thiết Giêrusalem?

Chúng ta sử dụng công nghệ để thống trị hay để phục vụ?

Để chia rẽ hay để hiệp thông?

Để thao túng sự thật hay để làm chứng cho sự thật?

Để loại trừ những người yếu thế hay để mở ra những cơ hội mới cho mọi người?

Nếu công nghệ chỉ phục vụ lợi nhuận và quyền lực, nó có thể trở thành một tháp Babel mới.

Nhưng nếu công nghệ được đặt dưới sự hướng dẫn của lương tâm, tình yêu và trách nhiệm, nó có thể trở thành phương tiện góp phần xây dựng một nền văn minh của tình huynh đệ.

3. Người làm truyền thông Công giáo: Những ngôn sứ trong thế giới số

Từ hai hình ảnh Kinh Thánh ấy, tôi muốn nhấn mạnh một lời mời gọi đặc biệt dành cho tất cả anh chị em đang phục vụ trong lĩnh vực truyền thông của các giáo phận, dòng tu và cộng đoàn.

Chúng ta không chỉ được mời gọi trở thành những người sử dụng công nghệ thành thạo.

Chúng ta còn được mời gọi trở thành những người làm chứng cho Tin Mừng trong môi trường kỹ thuật số.

Điều đó đòi hỏi trước hết chính chúng ta phải được thấm nhuần Lời Chúa.

Bởi vì không ai có thể trao ban điều mình không có.

Nếu chúng ta muốn sử dụng truyền thông để loan báo Tin Mừng, thì trước hết Tin Mừng phải thực sự trở thành ánh sáng soi dẫn suy nghĩ, lời nói và hành động của chúng ta.

Nếu chúng ta muốn xây dựng sự hiệp thông trên mạng xã hội, thì chính chúng ta phải biết sống hiệp thông trong đời thường.

Nếu chúng ta muốn bảo vệ sự thật, thì chính chúng ta phải có lòng yêu mến sự thật.

Nếu chúng ta muốn cổ võ tình huynh đệ, thì cách chúng ta viết, nói, bình luận và phản hồi trên các nền tảng kỹ thuật số cũng phải thể hiện tinh thần huynh đệ ấy.

Thánh Phêrô đã để lại cho chúng ta một nguyên tắc rất quan trọng trong việc làm chứng cho đức tin:

“Hãy luôn luôn sẵn sàng trả lời cho bất cứ ai chất vấn về niềm hy vọng của anh em. Nhưng phải trả lời cách hiền hòa và với sự kính trọng” (x. 1 Pr 3,15-16).

Đây là một lời nhắn nhủ đặc biệt thích hợp cho hoạt động truyền thông Công giáo hôm nay.

Chúng ta có thể bảo vệ chân lý mà không cần xúc phạm người khác.

Chúng ta có thể trình bày niềm tin của mình mà vẫn tôn trọng những người có quan điểm khác biệt.

Chúng ta có thể mạnh mẽ trước sự sai trái, nhưng vẫn giữ được sự hiền hòa của người môn đệ Đức Kitô.

Bởi vì mục tiêu cuối cùng của truyền thông Công giáo không phải là chiến thắng trong những cuộc tranh luận, nhưng là giúp con người đến gần hơn với chân lý, với nhau và với Thiên Chúa.

Kính thưa anh chị em,

Cuộc cách mạng kỹ thuật số đang mở ra trước mắt chúng ta những cơ hội lớn lao, đồng thời đặt ra những thách đố chưa từng có.

Trí tuệ nhân tạo ngày càng mạnh mẽ. Mạng xã hội ngày càng ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống con người. Những phương thức truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Nhưng giữa tất cả những thay đổi ấy, có một điều không bao giờ được phép đánh mất: phẩm giá của con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và được mời gọi sống trong chân lý, tình yêu và sự hiệp thông.

Công nghệ có thể thay đổi cách chúng ta làm việc, học tập và giao tiếp, nhưng không thể thay thế ơn gọi căn bản của con người là yêu thương và được yêu thương.

Trí tuệ nhân tạo có thể giúp chúng ta tìm kiếm thông tin, nhưng không thể thay thế cuộc gặp gỡ sống động với Thiên Chúa.

Mạng xã hội có thể giúp chúng ta kết nối với hàng triệu người, nhưng không thể thay thế sự hiện diện và tình yêu chân thành giữa những con người cụ thể.

Vì thế, điều quan trọng không phải là chúng ta có bao nhiêu công cụ hiện đại, nhưng là chúng ta sử dụng những công cụ ấy để phục vụ ai và phục vụ điều gì.

Ước mong rằng mỗi người chúng ta, trong sứ mạng truyền thông được Giáo hội trao phó, sẽ biết sử dụng những thành tựu của thời đại với sự khôn ngoan, tinh thần trách nhiệm và trái tim thấm đượm Tin Mừng.

Để rồi, thay vì góp phần xây dựng những tháp Babel của quyền lực, chia rẽ và kiêu ngạo, chúng ta cùng nhau xây dựng một Giêrusalem mới, nơi con người biết gặp gỡ, lắng nghe, tôn trọng và yêu thương nhau.

Và như thế, chúng ta không chỉ là những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, nhưng thực sự trở thành những nhà truyền giáo, những chứng nhân của niềm hy vọng và những ngôn sứ của Tin Mừng giữa lòng thế giới số hôm nay.

Xin chân thành cảm ơn quý cha, quý tu sĩ và toàn thể anh chị em đã lắng nghe.

PHẦN TRAO ĐỔI VÀ GIẢI ĐÁP: TRÍ TUỆ CON NGƯỜI VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

TÓM TẮT NỘI DUNG HỎI – ĐÁP

Chủ đề: Phẩm giá con người và trí tuệ nhân tạo trong sứ mạng truyền thông Công giáo

Dựa trên nội dung trao đổi tại Hội ngộ Truyền thông Công giáo năm 2026, liên quan đến thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Thánh Cha Lêô XIV.

Câu 1. Trí tuệ con người khác trí tuệ nhân tạo ở điểm nào?

Trả lời: Trí tuệ con người gắn liền với toàn thể nhân vị, bao gồm thân xác, tâm hồn, cảm xúc, kinh nghiệm sống và khả năng phán đoán luân lý. Trong khi đó, AI chủ yếu xử lý dữ liệu và không có kinh nghiệm sống mang tính hiện thân như con người. Vì thế, không thể đồng nhất trí tuệ nhân tạo với trí tuệ con người.

Câu 2. Có cần phân biệt trí tuệ, hành vi và phẩm giá con người không?

Trả lời: Cần phân biệt rõ ba bình diện: trí tuệ là một năng lực, hành vi là hoạt động của con người, còn phẩm giá thuộc về chính con người xét như một nhân vị. Hành vi có thể tốt hoặc xấu, nhưng phẩm giá căn bản của con người không vì thế mà mất đi.

Câu 3. AI có thể giúp con người tìm kiếm chân lý không?

Trả lời: Có. AI có thể hỗ trợ tiếp cận tri thức, tìm hiểu đức tin và mở rộng nhận thức. Tuy nhiên, AI cũng có nguy cơ củng cố định kiến, cung cấp thông tin sai lệch hoặc dẫn người sử dụng xa rời chân lý. Vì vậy, cần sử dụng AI với tinh thần phân định và kiểm chứng.

Câu 4. Giáo hội có cho phép linh mục sử dụng AI để soạn bài giảng không?

Trả lời: Theo phần giải đáp của Đức Cha, chưa có quy định cụ thể về tỷ lệ nội dung AI được phép sử dụng trong bài giảng. AI có thể hỗ trợ tra cứu, nghiên cứu và biên soạn, nhưng không được thay thế trách nhiệm suy tư, cầu nguyện và chuẩn bị bài giảng của linh mục.

Câu 5. Làm thế nào để nhận biết một bài giảng do AI tạo ra?

Trả lời: Rất khó xác định chính xác. Những biểu hiện như văn phong khuôn mẫu, diễn đạt thiếu tự nhiên hoặc lặp lại nhiều cấu trúc có thể gợi lên nghi vấn, nhưng không đủ làm bằng chứng. Cần tránh những kết luận chủ quan và thiếu công bằng đối với người giảng.

Câu 6. Làm thế nào để sử dụng AI mà không đánh mất chiều sâu thiêng liêng của bài giảng?

Trả lời: Người linh mục phải bắt đầu từ việc đọc, suy niệm và cầu nguyện với Lời Chúa. AI chỉ nên hỗ trợ nghiên cứu, tra cứu và hệ thống hóa thông tin. Một bài giảng đích thực phải phát xuất từ cuộc gặp gỡ cá vị với Thiên Chúa và kinh nghiệm đức tin của người rao giảng.

Câu 7. Làm thế nào để phân biệt thông tin thật với nội dung giả mạo bằng AI?

Trả lời: Cần kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu với các kênh truyền thông chính thức và thận trọng trước những hình ảnh, âm thanh hoặc video bất thường. Công nghệ AI có thể giả mạo rất tinh vi, ngay cả với những người quen thuộc với nhân vật bị giả mạo.

Câu 8. Có thể sử dụng phần mềm để phát hiện nội dung do AI tạo ra không?

Trả lời: Có thể sử dụng các công cụ phát hiện AI như phương tiện tham khảo, nhưng không nên xem kết quả của chúng là bằng chứng tuyệt đối. Điều quan trọng vẫn là kiểm chứng thông tin, trách nhiệm biên tập và sự trung thực của người viết.

Câu 9. Giáo hội có đủ uy tín để đề xuất những nguyên tắc đạo đức cho công nghệ AI không?

Trả lời: Có. Uy tín luân lý của Giáo hội không chỉ dựa trên số lượng tín hữu, mà còn trên truyền thống giáo huấn và những đóng góp trong việc bảo vệ phẩm giá con người, công lý và hòa bình. Giáo hội cần tiếp tục đối thoại và cộng tác với các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và các tổ chức quốc tế.

Câu 10. Giáo hội cần làm gì khi quan niệm Kitô giáo về phẩm giá con người khác với quan niệm xã hội?

Trả lời: Giáo hội cần trung thành với xác tín rằng mọi người đều có phẩm giá bất khả xâm phạm vì được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa. Đồng thời, cần đối thoại trong tinh thần khiêm tốn, tôn trọng sự khác biệt và cộng tác vì công ích, nhưng không từ bỏ những giá trị căn bản của đức tin.

Câu 11. Đâu là thách đố lớn đối với truyền thông Công giáo trong thời đại AI?

Trả lời: Thách đố không chỉ là làm chủ công nghệ, mà còn là bảo vệ sự thật, phẩm giá con người và chiều sâu nhân bản trong truyền thông. Người làm truyền thông Công giáo phải biết sử dụng AI có trách nhiệm, tránh lệ thuộc công nghệ và luôn đặt con người ở vị trí trung tâm.

Câu 12. Truyền thông Công giáo Việt Nam cần ưu tiên điều gì trong thời đại kỹ thuật số?

Trả lời: Cần tăng cường sự hiệp thông, liên kết và cộng tác giữa các giáo phận, hội dòng và các ban truyền thông. Việc chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và chuyên môn sẽ giúp hoạt động truyền thông hiệu quả hơn, phục vụ tốt hơn sứ mạng loan báo Tin Mừng.

ĐÚC KẾT: NĂM THÔNG ĐIỆP CỐT LÕI

1. Con người là trung tâm: Công nghệ phải phục vụ con người và bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi nhân vị.
2. AI là công cụ, không phải chủ thể thay thế con người: AI có thể hỗ trợ trí tuệ, nhưng không thay thế kinh nghiệm sống, lương tâm và trách nhiệm luân lý của con người.
3. Sử dụng AI cần sự phân định: Phải kiểm chứng thông tin, tôn trọng sự thật và tránh lệ thuộc vào công nghệ.
4. Loan báo Tin Mừng phải bắt nguồn từ đời sống đức tin: Công nghệ có thể hỗ trợ việc truyền đạt, nhưng không thay thế cầu nguyện, chứng tá và cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa.
5. Truyền thông Công giáo phải hướng đến hiệp thông: Cần vượt qua lối làm việc riêng lẻ, tăng cường cộng tác để phục vụ Giáo hội và xã hội.

Thông điệp xuyên suốt: Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, Giáo hội không chỉ được mời gọi sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, mà còn phải bảo đảm rằng mọi tiến bộ công nghệ đều phục vụ sự thật, phẩm giá con người và sứ mạng loan báo Tin Mừng.

 

 

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.