Hòa bình dưới một hình thức khiêm tốn hơn

Khi sắp bước vào Mùa Vọng, với một tháng chuẩn bị mừng ngày giáng sinh của Vị Hoàng Tử Bình An, chúng ta có dịp suy niệm về bình an của Đức Kitô và mối liên hệ giữa bình an ấy với một hình thức hòa bình khác trong một thế giới đang bị xâu xé bởi những cuộc xâm lược và chiến tranh.

Trong tác phẩm Thành đô Thiên Chúa, thánh Augustinô dạy rằng nền hòa bình mà thế gian này có thể đạt tới là sự hòa hợp có trật tự, hay tranquillitas ordinis, nghĩa là “sự an bình của trật tự”. Ngày nay, điều ấy có nghĩa cụ thể là gì? Nhìn vào một số nơi mà bất đồng vẫn tồn tại nhưng được giải quyết bằng đường lối hòa bình, chúng ta có thể tìm thấy vài câu trả lời cho thế kỷ XXI.

Nền hòa bình dựa trên trật tự trước hết đòi hỏi phải có trật tự công cộng, được xây dựng trên việc thực thi công minh những luật lệ công bằng. Trật tự ấy thường hiện hữu trong các xã hội tự do, nơi người dân thực thi quyền bất khả chuyển nhượng của mình là bày tỏ sự ưng thuận đối với những luật lệ chi phối đời sống của họ. Ở Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Nga, có thể cũng có một thứ “trật tự” nào đó. Nhưng thứ “trật tự” ấy được duy trì bằng việc đàn áp công luận và nhiều khi bằng bạo lực, thậm chí bằng cả việc sát hại con người. Dưới các chế độ toàn trị, không có “sự an bình của trật tự”, cũng chẳng có “hòa bình” theo nghĩa thánh Augustinô nói đến.

Như vậy, nền hòa bình dựa trên trật tự phải bao hàm công lý và tự do. Làm thế nào để thiết lập nền hòa bình ấy trong mỗi quốc gia và giữa các quốc gia với nhau?

Trong lòng mỗi quốc gia, nền hòa bình dựa trên trật tự có thể dần hình thành theo thời gian, như đã diễn ra ở phần lớn các quốc gia dân chủ. Vì thế, mọi nền dân chủ đều là một công cuộc thử nghiệm còn tiếp diễn. Như thánh Gioan Phaolô II đã dạy trong thông điệp xã hội Centesimus Annus năm 1991, cần có đủ số người thực hành những nhân đức nhất định để đời sống chính trị, hệ thống pháp luật và thị trường, vốn là những cơ chế bảo đảm tự do chính trị và kinh tế, có thể vận hành sao cho mỗi người được phát triển trong mối dây liên đới xã hội.

Nền hòa bình dựa trên trật tự cũng có thể được áp đặt từ bên ngoài. Đó là điều Hoa Kỳ và các nước Đồng minh đã làm tại Đức, và cũng là điều Hoa Kỳ đã làm tại Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau khi các thế lực xâm lược bị đánh bại, việc quân Đồng minh chiếm đóng Đức và quân đội Hoa Kỳ chiếm đóng Nhật Bản đã tạo điều kiện để hai quốc gia này phát triển các thể chế và cơ chế bảo đảm tự do chính trị và kinh tế. Nhờ đó, họ có thể xây dựng nền hòa bình dựa trên trật tự ngay trong lòng đất nước mình và chấm dứt vai trò từng có trong việc phá vỡ hòa bình quốc tế. Những bảo đảm an ninh của Hoa Kỳ sau đó giúp hai nước tham gia vào một hệ thống liên minh, nơi nhiều bất đồng vẫn nảy sinh nhưng được giải quyết mà không phải viện đến chiến tranh.

Chẳng hạn, Pháp và Đức, tương ứng với Tây Francia và Đông Francia của đế quốc Charlemagne thuở trước, từng xung đột suốt nhiều thế kỷ. Những cuộc xung đột ấy đã hai lần suýt hủy diệt châu Âu trong thế kỷ XX. Ngày nay, nền hòa bình dựa trên trật tự giữa Đức và Pháp đã bền vững đến mức người ta hầu như không thể hình dung hai nước lại lao vào chiến tranh với nhau như trong các giai đoạn 1914–1918 và 1939–1945. Điều ấy đâu phải vì người Pháp hay người Đức đã hóa thành thiên thần.

Quả thật, thái độ của đôi bên đã thay đổi và những định kiến lâu đời cũng đã dịu bớt. Nhưng hòa bình giữa hai cựu thù còn có những nền tảng sâu xa hơn sự cảm thông mới nảy sinh. Đó là cả một mạng lưới đan kết chặt chẽ của các quan hệ chính trị và kinh tế, được thể chế hóa bằng các hiệp ước. Nhờ những hiệp ước ấy, các tranh chấp vẫn tiếp diễn có thể được xem xét và phân xử mà không cần huy động lục quân, hải quân hay không quân. Điều tương tự cũng có thể nói về quan hệ giữa Nhật Bản với nhiều nước láng giềng Đông Á mà nước này từng tìm cách đưa vào một hệ thống trên thực tế mang tính đế quốc, mang tên Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á.

Nền hòa bình dựa trên trật tự ấy là một hình thức hòa bình khiêm tốn hơn bình an của Đức Kitô, hay nền hòa bình của Nước Thiên Chúa, nơi sư tử nằm bên chiên con. Bình an của Đức Kitô, vốn phát xuất từ tình bằng hữu với Con Thiên Chúa nhập thể, cùng với viễn tượng shalom của ngôn sứ Isaia (Is 11,6), có thể soi sáng và khơi nguồn cảm hứng cho những nỗ lực xây dựng hòa bình trong mỗi quốc gia và giữa các quốc gia. Theo tôi, đó là lý do bản hợp xướng đầy sức lay động The Dream Isaiah Saw (Giấc mơ của ngôn sứ Isaia), được sáng tác sau biến cố 11 tháng 9, đã trở thành một trong những ca khúc được yêu thích nhất trong Mùa Giáng Sinh.

Tuy nhiên, theo cách hiểu của thánh Augustinô và truyền thống lâu đời của tư tưởng Công giáo về quan hệ quốc tế, nền hòa bình ở đời này có thể và phải được xây dựng ngay cả khi người ta chưa thể đúc gươm đao thành cuốc thành cày. Quả vậy, đôi khi vẫn cần đến gươm đao để lưỡi cày có thể tiếp tục công việc bình yên của mình. Ucraina hiểu rõ điều ấy. Tất cả chúng ta cũng cần hiểu như vậy, đồng thời nỗ lực giảm đến mức thấp nhất những trường hợp phải dùng đến vũ lực và hạn chế thiệt hại do vũ lực gây ra khi việc sử dụng nó là cần thiết để bảo vệ chính nghĩa, như rõ ràng đang diễn ra tại Ucraina.

George Weigel

Chuyển ngữ từ catholicworldreport.com

Đang tải nội dung...