Bệnh tật, đau khổ và cách con người đáp lại

Đau khổ có thể mang giá trị cứu độ khi được kết hợp với cuộc Thương Khó của Đức Kitô, Đấng đã chịu đau khổ để cứu chuộc chúng ta và đem lại ý nghĩa cứu độ cho những đau khổ của chúng ta.

Tôi giảng dạy thần học luân lý tại một chủng viện Công giáo, trong đó có môn y đức. Khi dạy môn này, tôi cố gắng nối kết những gì được học trên lớp với các vấn đề nảy sinh trong đời sống. Các chủng sinh vừa học giáo huấn của Hội Thánh, vừa học cách vận dụng giáo huấn ấy trong những hoàn cảnh mục vụ cụ thể. Đôi khi, điều đó đòi hỏi một sự phân định tinh tế, để vừa biết cảm thông với người đang mang bệnh hay chịu thương tích, vừa trung thành với những nguyên tắc bất khả nhượng của thần học luân lý Công giáo.

Vì thế, tôi đưa vào bài giảng những tình huống giả định hoặc những trường hợp cụ thể để các chủng sinh suy xét những vấn đề nảy sinh trong các hoàn cảnh khó khăn. Chẳng hạn như hiếm muộn, thai kỳ có biến chứng, chấn thương nghiêm trọng, việc phân loại bệnh nhân theo mức độ cấp cứu, hay sự khác biệt giữa việc duy trì sự sống và việc kéo dài tiến trình hấp hối.

Suốt những năm giảng dạy môn này, các bài tập ấy vẫn chỉ là những bài tập trên lớp. Tôi giữ cái nhìn khách quan, bình tĩnh. Dù bàn đến các nguyên tắc luân lý hay cách áp dụng chúng trong những tình huống giả định, tôi chưa từng phải đối diện với những vấn đề ấy bằng chính tâm tình và đời sống đức tin của mình.

Cho đến lúc này.

Cách đây vài tuần, một người thân rất gần gũi với tôi được chẩn đoán mắc một căn bệnh có thể đe dọa tính mạng. Xin nói ngay để quý vị yên tâm, bệnh đã được phát hiện ở giai đoạn sớm nhất có thể. Việc điều trị, dù gây nhiều tổn thương và làm thay đổi cuộc sống, đã đạt kết quả tốt như chúng tôi mong đợi. Tiên lượng lâu dài cũng rất khả quan. Chúng tôi có mọi lý do để tin rằng người thân ấy sẽ sống lâu và hạnh phúc, dù cuộc sống từ đây sẽ khác với cuộc sống trước khi mắc bệnh. Rất có thể đó vẫn sẽ là một cuộc sống trọn vẹn và đầy hy vọng.

Chỉ là cuộc sống ấy đã đổi khác.

Đối với người thân ấy và với những ai gần gũi với họ, ý nghĩa của những chữ hạnh phúc, trọn vẹn và hy vọng giờ đây đã thay đổi. Người thầy đã trở thành người học trò, và bài học lần này đến từ kinh nghiệm đáng sợ khi phải đối diện với bệnh tật.

Những điều tôi đang học, hay đúng hơn, cả gia đình chúng tôi đang học, xoay quanh hai câu hỏi mà bệnh tật đặt ra. Làm sao để đón nhận đau khổ của mình? Và làm sao để cùng chịu đau khổ với người đang đau khổ?

Học cách đón nhận đau khổ

Nói rằng bệnh tật, đau ốm và thương tích gây ra đau khổ là nói một điều hiển nhiên. Quả thật, tự chúng đã là những hình thức đau khổ ở mức độ này hay mức độ khác. Đau khổ vốn là một phần của những kinh nghiệm ấy. Sẽ là thiếu khôn ngoan và cũng vô ích nếu ta tìm cách gạt đau khổ ra khỏi cách hiểu về bệnh tật, như thể cứ cầu nguyện hay cố gắng chịu đựng thì nỗi khổ đi kèm với một cơn khủng hoảng sức khỏe sẽ tan biến. Trong một số trường hợp, đau khổ còn trở thành một thực tại theo người bệnh suốt đời.

Thần học thiêng liêng và thần học luân lý Công giáo từ lâu đã suy tư sâu xa về vấn đề đau khổ. Một xác tín nền tảng của linh đạo Công giáo là Chúa hứa cho chúng ta được kết hợp những đau khổ của mình với đau khổ của Người. Không ai được hứa sẽ sống một đời miễn khỏi khổ đau. Cũng như chúng ta được thông phần vào sự Phục Sinh của Đức Kitô, chúng ta cũng được mời gọi thông phần vào cuộc Thương Khó của Người. Sự Phục Sinh đem lại ơn cứu độ cho những ai đón nhận trong đức tin. Cũng vậy, đau khổ của chúng ta có thể mang giá trị cứu độ khi chúng ta tự nguyện kết hợp đau khổ ấy với cuộc Thương Khó của Đức Kitô. Chính Người đã chịu đau khổ để cứu chuộc chúng ta, và chính nhờ kết hợp với Người mà đau khổ của chúng ta có được ý nghĩa cứu độ.

Trong truyện ngắn đặc sắc Lời cầu nguyện trong lò lửa (Prayer in the Furnace), thuộc tập truyện Redeployment của Phil Klay, một linh mục tuyên úy Công giáo của Thủy quân lục chiến phải tìm cách đồng hành với những người lính đang chịu nhiều đau khổ trong đại đội của mình. Cha Jeffrey kể câu chuyện ở ngôi thứ nhất, qua những cuộc trò chuyện với một người lính tên là Rodriguez. Anh vật lộn với ký ức về những thương tích kinh hoàng và cái chết của đồng đội tại Fallujah và vùng phụ cận, giữa lúc chiến tranh lên đến cao điểm. Anh ngần ngại chia sẻ nỗi đau của mình với người khác. Rodriguez là người Công giáo, nhưng anh đã trở nên chai sạn trước sự tàn khốc của chiến tranh, kể cả những gì do chính đơn vị mình gây ra. Anh đau đớn vì những người đồng đội mà anh yêu quý đã tử trận hoặc bị thương. Anh còn tiếp tục bị giày vò bởi mặc cảm tội lỗi vì chính mình cũng đã gây đau khổ cho người khác.

Dù chung quanh Rodriguez có nhiều người từng chịu đau khổ như anh, cha Jeffrey nhận ra rằng anh đang cố gắng chịu đựng một mình. Có lẽ anh hy vọng bằng cách ấy mình sẽ “chữa lành” được nỗi đau. Nhưng cách ấy chẳng đem lại kết quả.

Cùng chịu đau khổ với người đang đau khổ

Trong một bài giảng đánh dấu bước ngoặt của câu chuyện, cha Jeffrey nói: “Chúng ta thuộc về một truyền thống lâu đời của những người đã trải qua đau khổ. Ta có thể để đau khổ cô lập mình, nếu muốn. Nhưng ta phải nhận ra rằng sự cô lập ấy là một lời dối trá.” Cha muốn đặt đau khổ trong mối tương quan với Đấng Cứu Độ đã chịu đau khổ và với cộng đoàn những người mà Người đã đến cứu chuộc. Cha không cố tìm một lời giải thích cho đau khổ, cũng không dùng lý lẽ để làm như thể đau khổ có thể biến mất. Cha nói với những người lính trong đại đội: “Đừng chịu đau khổ một mình. Hãy dâng những đau khổ của anh em lên Thiên Chúa và tôn trọng những người bên cạnh mình. Có lẽ khi ấy, những điều khủng khiếp ở nơi này sẽ trở nên dễ chịu đựng hơn đôi chút.”

Những gì gia đình tôi vừa trải qua rất khác với những thương tích khủng khiếp và những cái chết nơi chiến trường. Dẫu vậy, cả hai kinh nghiệm đều cho thấy đau khổ là một phần của thân phận con người. Có người chịu nhiều đau khổ hơn người khác, nhưng đến một lúc nào đó, ai trong chúng ta cũng phải đối diện với đau khổ. Có khi chính ta lâm bệnh, đau yếu hay mang thương tích. Có khi ta chứng kiến người mình yêu thương trải qua những điều ấy. Không ai được miễn trừ.

Các nhà thần học và triết học có thể và nên tranh luận về nguyên nhân của đau khổ, cũng như về câu hỏi làm thế nào để hiểu sự hiện hữu của sự dữ và đau khổ trước lòng nhân lành của Thiên Chúa. Tôi nhìn nhận tầm quan trọng của những cuộc trao đổi học thuật ấy. Tuy nhiên, đối với người đang đau khổ, những cuộc tranh luận và các lời giải đáp thường ít có ý nghĩa thiết thực. Chúng cũng hiếm khi đem lại niềm hy vọng hay sự nâng đỡ mà người ấy cần.

Trong Lời giới thiệu cho hồi ký về Mary Ann, được in lại trong tuyển tập Mystery and Manners, Flannery O’Connor nhận xét: “Một trong những khuynh hướng của thời đại chúng ta là lấy nỗi đau khổ của trẻ em để phủ nhận lòng nhân lành của Thiên Chúa. Và một khi đã phủ nhận lòng nhân lành của Người, người ta cũng gạt bỏ Người.” Bà viết tiếp rằng Ivan Karamazov “không thể tin chừng nào còn có một đứa trẻ phải chịu thống khổ”. Theo bà, “nếu người xưa ít xúc động hơn, thì họ lại thấy được nhiều hơn, dù họ nhìn bằng con mắt đón nhận, một con mắt mù lòa mà có cái nhìn ngôn sứ, không ủy mị. Nói cách khác, họ nhìn bằng con mắt đức tin.”

Theo O’Connor, khi đánh mất đức tin ấy, “chúng ta điều hành xã hội bằng lòng thương cảm. Đó là một thứ lòng thương cảm từ lâu đã bị tách khỏi chính con người Đức Kitô và được bọc trong những lý thuyết.”

Việc suy tư về lòng nhân lành của Thiên Chúa trước sự dữ, điều O’Connor gọi là “lý thuyết”, có chỗ đứng riêng. Nhưng trong phòng khám, trên bàn mổ, tại cơ sở chăm sóc cuối đời hay nơi cử hành tang lễ, câu hỏi thiết thân hơn là: “Chúng ta phải hiểu thế nào về chỗ đứng của đau khổ trong đời mình và trong đời những người chung quanh?” Ở những nơi ấy, câu hỏi “Tại sao chúng ta đau khổ?” hay “Làm sao để đau khổ biến mất?” chưa chạm đến điều người ta đang phải sống. Và tôi e rằng càng xa rời thập giá, nơi đem lại ý nghĩa cho đau khổ, chúng ta càng khó tìm được một câu trả lời có thể đem lại hy vọng.

Khi đã quên cách đón nhận đau khổ, chúng ta chỉ còn muốn làm cho đau khổ biến mất, muốn chấm dứt nó bằng được. Rồi người ta đi đến chỗ coi việc loại bỏ người đang đau khổ là cách duy nhất để loại bỏ đau khổ. O’Connor cảnh báo: “Khi lòng thương cảm bị cắt lìa khỏi nguồn mạch của nó, hệ quả tất yếu là sự kinh hoàng. Nó kết thúc trong những trại lao động cưỡng bức và trong hơi độc của các phòng hơi ngạt.”

Cho đến gần đây, những nhận định ấy vẫn quen thuộc với tôi trên bình diện lý thuyết, nhưng còn xa với kinh nghiệm sống. Giờ đây, chúng đã trở thành một thực tại rất gần với tôi và gia đình. Chúng tôi đang học cách đón nhận đau khổ của mình và cùng chịu đau khổ với người đang đau khổ. Đó là một bài học khó, nhưng là một bài học mang ơn cứu độ. Gia đình tôi vốn đã gắn bó, nay lại càng gần nhau hơn. Như cha Jeffrey nói ở cuối truyện Lời cầu nguyện trong lò lửa: “Hai mươi thế kỷ Kitô giáo rồi. Cứ tưởng chúng ta đã học được điều ấy.”

Rồi, tay mân mê cây thánh giá có tượng Chúa chịu nạn, cha nói: “Ở đời này, Người chỉ hứa rằng chúng ta sẽ không phải chịu đau khổ một mình.” Rodriguez khó lòng đón nhận lời ấy. Còn gia đình tôi đang học cách đón nhận.

THIÊN ĐỊNH chuyển ngữ từ catholicworldreport.com

Đang tải nội dung...