Suy niệm
Kể từ cuộc Đại Ly giáo năm 1054, nhiều Kitô hữu tại Đế quốc Đông phương (Byzantin) đã tách khỏi sự hiệp thông với Đức Giáo hoàng, hình thành cộng đồng thường được gọi là Giáo hội Chính Thống. Sự chia cách ấy vẫn còn cho đến ngày nay, mặc dù một số Giáo hội Đông phương đã tái lập sự hiệp thông với Rôma. Năm 1439, Công đồng Florence đã tìm cách tái lập sự hiệp nhất giữa Đông phương và Tây phương. Nỗ lực ấy thành công trong một thời gian ngắn, nhưng sau khi người Thổ chiếm Constantinôpôli năm 1453, sự hiệp nhất ấy dần tan rã.
Năm 1596, sau nhiều năm đối thoại, đa số các giám mục Chính Thống Ruthenia đã đồng ý tái lập sự hiệp thông với Rôma theo một thỏa thuận được gọi là Hiệp nhất Brest. Theo thỏa thuận ấy, các tín hữu Ruthenia tuyên xưng sự vâng phục Đức Giáo hoàng với tư cách là vị Giáo hoàng tối cao. Đồng thời, họ được gìn giữ các truyền thống phụng vụ Slavơ và cử hành Phụng vụ Byzantin, tiếp tục có các linh mục đã lập gia đình, duy trì giáo luật và cơ cấu quản trị riêng, cũng như bảo lưu một số nét riêng trong cách diễn đạt thần học của Kinh Tin Kính. Nhiều tín hữu Chính Thống ủng hộ việc tái lập sự hiệp thông này, trong khi nhiều người khác phản đối. Chính trong bối cảnh ấy, Thánh Giôsaphát mà chúng ta kính nhớ hôm nay đã sống và hiến mạng vì sự hiệp nhất của Hội Thánh.
Thánh nhân chào đời tại thành Volodymyr, thuộc Liên bang Ba Lan–Litva, nay thuộc Ukraina, và được đặt tên là Gioan Kuncevyc. Ngài lãnh nhận Bí tích Rửa tội trong Giáo hội Chính Thống và lớn lên trong một gia đình Chính Thống có đức tin sâu sắc. Thuở thiếu thời, ngài được giáo dục chu đáo và học hỏi đức tin cặn kẽ. Ngài thường thích cầu nguyện hơn vui chơi. Ngài giúp việc trong các buổi cử hành tại nhà thờ, yêu mến các truyền thống đạo đức Slavơ, sớm tập sống sám hối và hãm mình. Ngài đặc biệt yêu mến và chuyên cần cử hành Các Giờ Kinh Phụng Vụ. Khi trưởng thành, ngài làm nghề buôn bán tại một thành phố lân cận để phụ giúp gia đình.
Năm 1604, tám năm sau khi giáo phận quê nhà tái lập sự hiệp thông với Rôma, Gioan vào sống đời đan tu tại Đan viện Chúa Ba Ngôi của Dòng Thánh Basiliô Cả ở Vilnius. Khi vào dòng, ngài nhận tên Giôsaphát. Sau năm năm sống tại đan viện, thầy Giôsaphát được truyền chức linh mục Công giáo theo nghi lễ Đông phương. Ngài tiếp tục ở đó thêm tám năm và trở thành bề trên của đan viện mình cùng một số đan viện khác.
Trong đời sống đan tu, ngài chuyên cần nghiên cứu lịch sử Hội Thánh, phụng vụ và các văn kiện liên quan đến sự hiệp nhất của Hội Thánh. Ngài thực hành những việc hãm mình rất nghiêm nhặt và ngày càng sống sâu xa hơn trong cầu nguyện. Cùng với lòng yêu mến Các Giờ Kinh và Phụng vụ, ngài không ngừng lặp lại Lời nguyện Chúa Giêsu. “Lạy Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa, xin thương xót con.” Về sau, một số anh em đan sĩ kể rằng ngài đọc lời nguyện ấy thường xuyên đến nỗi ngay cả khi ngủ, người ta vẫn nghe ngài thì thầm cầu nguyện.
Nhờ cầu nguyện và học hỏi, cha Giôsaphát trở thành người nhiệt thành ủng hộ Hiệp nhất Brest. Ngài hết sức khuyến khích anh em đan sĩ và giáo dân đón nhận sự hiệp thông trọn vẹn với Rôma. Tiếng lành về một đan sĩ khôn ngoan và thánh thiện lan đi khắp nơi, khiến nhiều người tìm đến xin ngài hướng dẫn đời sống thiêng liêng. Nhiều thanh niên cũng tìm đến đan viện và được ngài khích lệ bước vào đời đan tu. Ngài là người hướng dẫn thiêng liêng, chuyên chăm cầu nguyện và hết lòng dấn thân cho sứ mạng hiệp nhất. Ngài thuyết phục được nhiều tín hữu Chính Thống vốn chưa chấp nhận sự hiệp nhất trở về hiệp thông với Hội Thánh Công giáo, và còn thu hút được một số người đã theo phái Calvin sau cuộc Cải cách Tin Lành. Nhiệt tâm và thành quả của ngài khiến người ta gọi ngài là “người chinh phục các linh hồn”.
Sứ vụ của cha Giôsaphát có ảnh hưởng sâu rộng. Năm 1617, ngài được tấn phong làm Giám mục Vitebsk. Một năm sau, ngài được đặt làm Tổng giám mục Polotsk. Đây là một tòa giám mục quan trọng, bởi căng thẳng vẫn còn gay gắt, và các tín hữu, đan sĩ cũng như hàng giáo sĩ vẫn chia rẽ về việc tái lập sự hiệp thông với Rôma. Một số người lo rằng các truyền thống phụng vụ của mình sẽ bị thay thế bởi những hình thức mang đậm nghi lễ Latinh. Những người khác bất đồng vì lý do thần học. Riêng Đức Tổng Giám mục Giôsaphát xác tín rằng việc hiệp thông trọn vẹn với Rôma, đồng thời gìn giữ những truyền thống đạo giáo mà họ hằng yêu mến, là thánh ý Thiên Chúa. Ngài nhiệt thành dành sáu năm cuối trong cuộc đời 43 năm của mình cho công cuộc ấy.
Trên cương vị tổng giám mục, ngài đặt việc đào tạo hàng giáo sĩ lên hàng đầu. Ngài ban hành một sách giáo lý và yêu cầu các linh mục học thuộc. Ngài đề ra kỷ luật cho đời sống linh mục, triệu tập những cuộc họp quy mô lớn để bàn về các sáng kiến mục vụ và trùng tu các nhà thờ. Ngài cương quyết đối đầu với những ai chống lại việc hiệp nhất, kể cả vị Đại Chưởng ấn Litva, người tỏ ra quá thiên về phía phản đối việc hiệp thông với Rôma.
Chưa đầy hai năm sau khi Đức Giôsaphát trở thành Tổng giám mục Polotsk, một số nhóm Chính Thống Ruthenia không chấp nhận hiệp thông với Rôma đã bí mật họp lại. Với sự trợ giúp của Thượng phụ Chính Thống Giêrusalem, họ tấn phong các giám mục Chính Thống Ruthenia mới, trong đó có một tổng giám mục, qua đó thiết lập một hàng giáo phẩm song song. Vị tổng giám mục Chính Thống mới bắt đầu loan tin rằng Đức Giôsaphát định Latinh hóa hoàn toàn Giáo hội và loại bỏ các truyền thống Slavơ. Bạo lực bùng phát trong những năm tiếp theo, đến mức các giáo sĩ cũng xung đột với nhau. Đức Tổng Giám mục Giôsaphát tiên liệu mình sẽ chịu tử đạo và vẫn kiên trì dấn thân cho sự hiệp nhất.
Năm 1623, một linh mục Chính Thống dẫn đầu một đám đông gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em Chính Thống đến tấn công nơi ở của vị tổng giám mục. Họ dùng gậy gộc và đá, xông vào nhà, dồn ngài vào một căn phòng rồi đánh đập, bổ rìu vào đầu và bắn ngài. Sau đó, họ lột trần thi hài ngài, kéo qua các đường phố và ném xuống sông Dvina.
Thoạt nhìn, đó là một kết cục bi thảm cho một cuộc đời thánh thiện. Thiên Chúa toàn năng có thể làm nảy sinh điều lành từ sự dữ. Trên nhiều phương diện, cuộc tử đạo của Thánh Giôsaphát đánh dấu một bước ngoặt đối với các tín hữu Công giáo Ruthenia. Dù sự chia rẽ vẫn còn sâu sắc, những người đón nhận sự hiệp nhất đã tìm thấy nơi ngài một chứng nhân tử đạo và một nguồn khích lệ. Máu các vị tử đạo là khí giới mạnh mẽ trong tay Thiên Chúa. Qua cái chết của Thánh Giôsaphát, Người củng cố sự gắn bó với Rôma trong tâm trí và cõi lòng những ai rộng mở đón nhận ân sủng.
Khi kính nhớ vị thánh đã hiến mạng vì sự hiệp nhất các Kitô hữu, chúng ta hãy suy gẫm về một thực tại đau lòng. Nhiều người cùng tuyên xưng đức tin vào Đức Kitô vẫn còn chia rẽ. Sự chia rẽ ấy cũng hiện diện ngay trong lòng Hội Thánh Công giáo. Ngày lễ kính Thánh Giôsaphát là dịp để chúng ta nhìn lại những chia rẽ gây đau khổ trong các Giáo hội và trên thế giới, đồng thời cầu nguyện để mọi người nên một trong Đức Kitô. Hôm nay, chúng ta hãy xin Thánh Giôsaphát chuyển cầu và noi gương ngài dâng lên Thiên Chúa những hy sinh, lời cầu nguyện và việc hãm mình, tha thiết nài xin ơn hiệp nhất chân thật và bền vững giữa các Kitô hữu.
Lời nguyện
Lạy Thánh Giôsaphát, ngay từ thuở thiếu thời, Thiên Chúa đã lôi kéo ngài đến với Người, và ngài đã đáp lại ân sủng ấy. Khi ngài lớn lên trong đức tin, Chúa lại mời gọi ngài dấn thân cho sự hiệp nhất của Hội Thánh. Xin ngài cầu cho con, cho Hội Thánh và cho thế giới, để mọi người được nên một trong Đức Kitô và để con biết góp phần xây dựng sự hiệp nhất ấy.
Lạy Thánh Giôsaphát, xin cầu cho con.
Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.
THIÊN ĐỊNH chuyển ngữ từ mycatholic.life