Giấc mơ AI phục vụ mọi người trước phép thử về đầu tư và lợi nhuận

Vatican News

Trong cuộc phỏng vấn với Vatican News, nhà báo của nhật báo Repubblica nhận định Magnifica humanitas là một trong những đóng góp có ý nghĩa nhất kể từ khi ChatGPT bùng nổ, bởi văn kiện không chỉ tiếp cận trí tuệ nhân tạo từ góc độ công nghệ, nhưng còn đặt ra những vấn đề nhân học, chính trị và luân lý.

Theo nhà báo Pisa, OpenAI ban đầu được thành lập với tham vọng đưa trí tuệ nhân tạo phục vụ mọi người. Tuy nhiên, lý tưởng này dần phải đối diện với những đòi hỏi của lợi nhuận và nguồn vốn. Ông nói: “Đó không phải là một điều không tưởng, nó vẫn còn khả thi. Điều quan trọng là những người đang lãnh đạo hôm nay phải xoay tay lái theo đúng hướng”.

Nhắc đến hình ảnh “Babel” được Đức Giáo hoàng Lêô XIV sử dụng, nhà báo Pisa lưu ý rằng các mô hình AI tiên tiến hiện tập trung trong tay một số ít công ty tư nhân ở Thung lũng Silicon. “Công nghệ mà họ đang xây dựng trên thực tế thuộc về họ. Đó là một công nghệ khép kín, một công nghệ mà chỉ một số ít người có thể tiếp cận”.

Sự tập trung quyền lực này chưa mang lại những lợi ích phổ quát từng được hứa hẹn. Trong khi AI đã tạo ra những kết quả quan trọng trong y khoa và dự báo các hiện tượng khí hậu cực đoan, tác động xã hội của công nghệ trong nhiều lĩnh vực vẫn gây tranh luận.

Theo ông Pisa, một trực giác quan trọng của Magnifica humanitas là chuyển câu hỏi từ điều AI có thể làm sang điều đúng đắn mà nó nên làm. Ông cảnh báo các mô hình ngôn ngữ lớn không phải là những công cụ trung lập. “Trí tuệ nhân tạo có thể nói như chúng ta, có thể bắt chước cách lý luận và khả năng sáng tạo của chúng ta, nhưng lại không có dù chỉ một chút ý thức”.

Chính vì vậy, bên cạnh tính minh bạch của thuật toán, cần đặt vấn đề trách nhiệm của những người phát triển và kiểm soát công nghệ. Theo nhà báo Pisa, đằng sau hành vi của mỗi hệ thống AI luôn có những lựa chọn và giá trị của công ty thiết kế nó.

Ông nói: “Chúng ta đang sử dụng những chatbot có các giá trị chủ yếu đáp ứng quan điểm của những công ty tại Thung lũng Silicon”. Người dùng dễ quên điều này vì AI đã trở thành “một công nghệ rất hữu ích, một công nghệ quá hữu ích”, đến mức nhiều người cảm thấy không còn có thể sống thiếu nó.

Cuốn sách cũng đề cập đến sự chuyển đổi của OpenAI từ một phòng thí nghiệm phi lợi nhuận, hướng đến các hệ thống an toàn và công ích, sang một tổ chức ngày càng lệ thuộc vào những nguồn vốn đầu tư lớn. Ông Pisa giải thích rằng cần hàng tỷ đôla để huấn luyện các mô hình và duy trì năng lực tính toán.

Ông nhận định: “Khi phải trả lời trước một nhà đầu tư, điều đó có nghĩa là người ta không còn tự do để nghiên cứu và thực hiện nghiên cứu vì lợi ích của nhân loại”.

Vì thế, câu nói “đáng để thử”, từng diễn tả giấc mơ phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát vì lợi ích chung, ngày nay cần được bổ sung bằng một điều kiện: “Đáng để thử, nhưng phải thử một cách có trách nhiệm”.

Theo nhà báo Pisa, tương lai của trí tuệ nhân tạo không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh tính toán, nhưng còn vào khả năng đặt công nghệ phục vụ con người, công ích và phẩm giá con người, thay vì để nó bị chi phối bởi những lôgíc thuần túy tài chính.