Tại sao Đức Trinh Nữ Maria được gọi là “Nữ Vương Thiên Đàng”?

Nếu có một nhân vật Kinh Thánh được truyền thống Kitô giáo tôn kính với tước hiệu Nữ Vương và vẫn được các tín hữu khẩn cầu mỗi ngày, thì đó chính là Đức Trinh Nữ Maria, “Nữ Vương Thiên Đàng”. Các tín hữu hằng chạy đến xin Mẹ chuyển cầu, đặc biệt qua lời kinh Regina Cæli quen thuộc…

Tước hiệu “Nữ Vương Thiên Đàng”, tiếng Latinh là Regina Cæli (hay Coeli), không xuất phát trực tiếp từ Kinh Thánh, nhưng từ lòng sùng kính Đức Maria vốn bắt nguồn từ thời Kitô giáo sơ khai. Thật vậy, từ lâu, Đức Maria đã được tôn kính với tư cách là Mẹ Thiên Chúa, tiếng Hy Lạp là Theotokos. Công đồng Êphêsô năm 431 đã xác lập nền tảng thần học cho lòng sùng kính này, để rồi lòng sùng kính ấy tiếp tục triển nở trong truyền thống Hội Thánh.

Về sau, việc gọi Đức Maria là “Nữ Vương Thiên Đàng” trở nên phổ biến, diễn tả địa vị cao trọng của Mẹ. Từ lòng sùng kính ấy đã hình thành nhiều bài đối ca, tức những lời kinh Kitô giáo được hát bằng tiếng Latinh để tôn kính Đức Mẹ. Bên cạnh các đối ca như Alma Redemptoris Mater, Ave Regina và Salve Regina, việc sử dụng bài đối ca mang tên Regina Cæli được ghi nhận từ thế kỷ XIII, dù một số truyền thống cho rằng lời kinh này có nguồn gốc xa xưa hơn.

Vậy lời kinh nổi tiếng ấy dạy chúng ta điều gì? Và lời kinh diễn tả Đức Trinh Nữ Maria là “Nữ Vương Thiên Đàng” như thế nào, để qua đó chúng ta nhận ra nơi Mẹ một dung mạo nữ vương gắn liền với Kinh Thánh?

Lạy Nữ Vương Thiên Đàng, hãy vui mừng…

Lời kinh quen thuộc này được cất lên trong niềm vui Phục Sinh. Nhiều tín hữu biết đến lời kinh ấy qua các buổi truyền hình từ Vatican, khi Đức Giáo hoàng cùng cộng đoàn quy tụ tại Quảng trường Thánh Phêrô hát kinh Regina Cæli.

Thật vậy, từ Chúa nhật Phục Sinh đến lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, kinh Regina Cæli được đọc thay cho kinh Truyền Tin, để mừng chiến thắng trên sự chết. Lời kinh tôn kính Đức Trinh Nữ Maria, “Nữ Vương Thiên Đàng”, trong niềm hân hoan mừng Đức Kitô phục sinh. Vì thế, kinh được mở đầu bằng những lời quen thuộc: “Lạy Nữ Vương Thiên Đàng, hãy vui mừng. Alleluia!” — tiếng Latinh là Regína cæli, lætáre, allelúia!

Khác với đối ca Salve Regina — kinh Lạy Nữ Vương. Lời kinh này không còn nhắc đến thung lũng đầy nước mắt, nhưng vang lên niềm vui: niềm vui Phục Sinh mà “Nữ Vương Thiên Đàng” thông chia cho những ai khẩn cầu Mẹ và tin vào vinh quang của Người Con đã sống lại. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhắc nhớ điều ấy trong buổi đọc kinh Lạy Nữ Vương Thiên Đàng vào thứ Hai Phục Sinh năm 2015:

Chúng ta hướng về Đức Maria, mời Mẹ vui mừng, bởi Đấng Mẹ đã cưu mang trong lòng nay đã sống lại như lời Người đã hứa; đồng thời, chúng ta phó thác mình cho lời chuyển cầu của Mẹ. Thật ra, niềm vui của chúng ta phản chiếu niềm vui của Đức Maria, bởi chính Mẹ đã và vẫn luôn gìn giữ trong đức tin những biến cố trong cuộc đời Đức Giêsu. Vì thế, chúng ta hãy đọc lời kinh này với tâm tình xúc động của những người con hạnh phúc vì thấy Mẹ mình hạnh phúc.

Một Nữ Vương được nghệ thuật tôn vinh

Nghệ thuật cũng góp phần đáng kể vào việc phổ biến hình ảnh Đức Maria là “Nữ Vương Thiên Đàng”.

Trước hết là âm nhạc. Đối với lời kinh cổ kính vốn được hát lên này, các nhạc sĩ đã để lại những bản nhạc có lẽ thuộc hàng đẹp nhất dành cho một bài đối ca ban đầu nằm trong kho tàng thánh ca Grêgôriô. Từ Francesco Cavalli, Antonio Vivaldi đến Jean-Baptiste Lully, các nhạc sĩ thời Baroque đã vận dụng tài nghệ điêu luyện để ca tụng “Nữ Vương Thiên Đàng”.

Về sau, đại nhạc sĩ Mozart tiếp nối truyền thống ấy khi sáng tác ba tác phẩm Regina Cæli, trong đó có bản K. 276 nổi tiếng, uy nghi và đầy kỹ thuật điêu luyện, vào năm 1779.

Hình ảnh Đức Trinh Nữ Maria với tước hiệu Regina Cæli cũng xuất hiện trong vô số tác phẩm hội họa và điêu khắc. Trong số đó, có thể kể đến tác phẩm đầy ấn tượng của họa sĩ thường được gọi là “Bậc thầy Truyền thuyết Thánh Lucia”, hoạt động tại Bruges vào cuối thế kỷ XV.

Với lối thể hiện chân thực và những chi tiết phong phú, họa sĩ đã khắc họa “Nữ Vương Thiên Đàng” giữa một quang cảnh thiên quốc được sắp đặt thành nhiều phẩm trật. Quanh Mẹ là muôn vàn thiên thần đang ca hát và tấu nhạc, cùng nhau tôn vinh Thiên Chúa…

Chuyển ngữ từ fr.aleteia.org