10 Điều Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi chúng ta thực hiện trong Thông Điệp Magnifica Humanitas

Những định hướng cụ thể mà mỗi người có thể sống trong đời thường

Trong thông điệp đầu tiên của mình, Magnifica Humanitas, Đức Giáo hoàng Lêô XIV không chỉ kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị và những người phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) hành động có trách nhiệm trước những thách đố mà công nghệ này đặt ra cho con người, nhưng còn dành nhiều lời nhắn nhủ rất cụ thể cho mọi Kitô hữu và những người thiện chí.

Theo Đức Thánh Cha, thách đố ngày nay không chỉ dừng lại ở việc ban hành các quy định kiểm soát AI. Đó còn là:

“Lời mời gọi dành cho chúng ta, những người Kitô hữu, cùng cộng tác để xây dựng một đời sống cộng đồng hòa bình, công bằng và xứng hợp với phẩm giá con người.”

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh sự cần thiết phải khám phá lại Học thuyết Xã hội của Hội Thánh Công giáo, vốn giúp chúng ta phân định những vấn đề mới dưới ánh sáng Tin Mừng và chân lý về con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.

Ngài viết: “Trước hết, tôi hy vọng giúp các giáo dân và mọi người thiện chí khám phá lại trách nhiệm của mình trong việc thực hành những nguyên tắc ấy giữa đời sống hằng ngày, trong gia đình, nơi công việc và trong sự dấn thân xã hội.”

Dưới đây là 10 lời mời gọi cụ thể từ thông điệp Magnifica Humanitas.

1. Dấn thân và nhận lấy trách nhiệm

Đức Giáo hoàng mời gọi chúng ta ý thức về tình liên đới giữa mọi người và trách nhiệm góp phần xây dựng công ích.

Ngài khuyến khích mọi người: “Theo dõi các vấn đề xã hội, đối thoại với người khác, cất lên tiếng nói của mình và đóng góp vào các quyết định cũng như lựa chọn của cộng đồng” (số 73).

2. Đừng sử dụng AI khi không thực sự cần thiết

Đức Thánh Cha cảnh báo rằng việc lệ thuộc quá mức vào các công cụ AI có thể làm suy yếu khả năng sáng tạo và phán đoán cá nhân.

Mặc dù các hệ thống AI thường đưa ra những câu trả lời có vẻ khách quan, nhưng thực tế chúng vẫn phản ánh những giả định văn hóa, ưu điểm và giới hạn của những người tạo ra chúng.

Ngài cũng lưu ý rằng các chatbot AI có thể ảnh hưởng đến khả năng xây dựng các mối tương quan thực sự giữa con người với nhau: “Nguy cơ không phải là con người tưởng rằng mình đang trò chuyện với một người khác, nhưng là dần dần đánh mất chính khát vọng thiết lập những tương quan nhân bản đích thực” (số 100).

3. Nuôi dưỡng các mối tương quan nhân bản

Theo Đức Giáo hoàng, văn hóa kỹ thuật số mở ra nhiều cơ hội kết nối, nhưng không thể đáp ứng trọn vẹn nhu cầu gần gũi và gặp gỡ thật sự của con người.

Ngài viết: “Trong một thời đại đề cao tốc độ và sự phân mảnh, con người vẫn khao khát được chăm sóc và được nhìn nhận bởi những tâm hồn biết lắng nghe, những lời nói nhân hậu và những đôi tay biết trao ban sự dịu dàng.”

Đức Thánh Cha đặc biệt mời gọi mọi người trân trọng những không gian và thời gian gặp gỡ trực tiếp, chẳng hạn như các bữa ăn gia đình, các buổi sinh hoạt cộng đoàn Kitô hữu, những lần viếng thăm người cô đơn hay phục vụ người nghèo (số 239).

4. Giúp trẻ em và người trẻ biết nói “không” với AI

Cha mẹ và các nhà giáo dục cần giúp người trẻ chống lại xu hướng tìm đến màn hình để giải trí và dựa vào AI để có những câu trả lời dễ dàng.

Đức Giáo hoàng nhận định rằng nhiều người trẻ ngày nay đang phải đối diện với tình trạng: “Mệt mỏi, chán nản và thờ ơ trước nỗ lực cần thiết để tìm kiếm chân lý” (số 139).

Ngài nhấn mạnh: “Chúng ta cần học cách tiết độ trong việc sử dụng AI và bảo vệ người trẻ khỏi lời hứa hẹn về một cỗ máy hoàn hảo — một cám dỗ tinh vi khiến tư duy con người bị xem là không còn cần thiết đúng vào lúc nó cần thiết nhất” (số 140).

5. Bảo vệ trẻ em khỏi nghiện ngập, nội dung khiêu dâm và bóc lột tình dục

Đức Thánh Cha cảnh báo về việc trao thiết bị di động cá nhân cho trẻ nhỏ hoặc để các em sử dụng mà không có sự giám sát của người lớn.

Ngài cho rằng điều này có thể: “Làm gia tăng những tổn thương nơi người trẻ, dẫn đến nghiện ngập, cô lập, bắt nạt trực tiếp hoặc trên mạng, đồng thời tạo áp lực buộc các em chia sẻ hình ảnh riêng tư hoặc thông tin nhạy cảm” (số 141).

6. Đặt con người lên trên lợi nhuận

Thông điệp cũng gửi đến các doanh nghiệp một lời nhắc nhở quan trọng.

Đức Giáo hoàng nhìn nhận AI có thể hữu ích khi giải phóng con người khỏi những công việc nặng nhọc, lặp đi lặp lại hoặc nguy hiểm. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI không được phép làm tổn hại đến người lao động.

Ngài khẳng định: “Việc bảo vệ cơ hội việc làm và vai trò không thể thay thế của con người phải luôn là nguyên tắc nền tảng.”

Và ngài nhấn mạnh: “Việc theo đuổi lợi nhuận cao hơn không thể biện minh cho những lựa chọn hy sinh công ăn việc làm một cách có hệ thống, bởi con người là cứu cánh chứ không phải phương tiện; trật tự kinh tế phải luôn phục vụ phẩm giá con người và công ích” (số 152).

7. Cẩn trọng trong lời nói

Đức Giáo hoàng mời gọi mọi người “giải trừ vũ khí” trong ngôn từ để góp phần xây dựng một nền văn minh nhân bản hơn.

Ngài viết: “Lời nói có sức mạnh to lớn. Chúng ta cảm nhận điều ấy mỗi ngày, bởi một lời nói có thể làm tâm trạng của ai đó tốt hơn hoặc tồi tệ hơn.”

Ngài cũng khuyến khích các tín hữu xét mình về những lời nói, những thành kiến và những biểu hiện bạo lực công khai hoặc tiềm ẩn trong cách giao tiếp của mình (số 214).

8. Khôi phục văn hóa đối thoại

Đối thoại không chỉ cần thiết trong quan hệ giữa các quốc gia, nhưng còn trong chính đời sống thường ngày.

Đức Giáo hoàng mời gọi mỗi người hình thành một thái độ biết lắng nghe và xây dựng tình huynh đệ: “Biết dành thời gian cho nhau, biết hiện diện bên nhau, thậm chí biết ‘lãng phí thời gian’ với nhau” (số 220).

9. Sống một chương trình đời sống Kitô hữu

Để đối diện với những biến chuyển công nghệ to lớn của thời đại, Đức Thánh Cha đề nghị một “chương trình sống Kitô hữu vừa giản dị vừa đòi hỏi”.

Chương trình ấy bao gồm:

• Chiêm ngắm kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa;
• Sống hiệp nhất trong Hội Thánh qua việc tham dự Thánh Thể;
• Xây dựng một thế giới đặt công ích làm trung tâm;
• Cầu nguyện trong sự hiệp thông với Đức Trinh Nữ Maria (số 229).

10. Trở thành những người xây dựng “công trường của thời đại”

Ngay trong phần mở đầu thông điệp, Đức Giáo hoàng khẳng định nhân loại đang đứng trước một lựa chọn quyết định:

“Hoặc xây dựng một Tháp Babel mới, hoặc kiến tạo thành đô nơi Thiên Chúa và con người cùng chung sống.”

Theo ngài, Tháp Babel là dự án được xây dựng mà không quy chiếu về Thiên Chúa, dựa trên sự đồng nhất hóa thay vì hiệp thông trong khác biệt.

Ngược lại, thế giới hôm nay cần trở thành một “công trường” để xây dựng “nền văn minh tình thương”, với Đức Kitô là viên đá góc tường.

Đức Giáo hoàng liên hệ hình ảnh ấy với ông Nơ-khe-mi-a, người đã nhận ra thánh ý Thiên Chúa để tái thiết tường thành Giêrusalem.

Ngài viết: “Tôi nhìn thấy nơi ông một dụ ngôn sống động cho ơn gọi của chúng ta hôm nay: không phải là những khán giả thụ động trước những đổ vỡ của xã hội và văn hóa, cũng không chỉ là những người bình luận về những gì đang sụp đổ; nhưng là những người nam nữ sẵn sàng bước vào các công trường của lịch sử — từ các phòng thí nghiệm nghiên cứu, các công ty công nghệ, trường học, truyền thông, các định chế xã hội đến các cộng đồng địa phương — để tái thiết những gì đã đổ vỡ và bảo vệ những gì đang bị đe dọa” (số 241).

Một lời mời gọi cho thời đại mới

Thông điệp Magnifica Humanitas không đơn thuần là một suy tư về trí tuệ nhân tạo. Trên hết, đây là lời mời gọi mỗi Kitô hữu tái khám phá phẩm giá con người, củng cố các mối tương quan huynh đệ và cùng nhau xây dựng một nền văn minh tình thương giữa thời đại kỹ thuật số. Trong thế giới ngày càng được định hình bởi công nghệ, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhắc nhớ rằng chính con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa mới luôn là trung tâm của mọi tiến bộ đích thực.

Chuyển ngữ từ ncregister.com