Đức Giáo hoàng Lêô XIV thăm Argentina – quê hương của Đức Giáo hoàng Phanxicô

Từ Uruguay, hôm nay, Đức Giáo hoàng Lêô XIV lên đường đến Argentina, quốc gia láng giềng và cũng là quê hương của Đức Giáo hoàng Phanxicô. Kể từ khi được bầu làm Giáo hoàng vào ngày 13/3/2013, Đức Giáo hoàng Phanxicô chưa một lần trở về thăm quê hương. Khi chuyên cơ của Đức Giáo hoàng Lêô hạ cánh lúc 16g30 tại sân bay Aeroparque Jorge Newbery, tất cả các nhà thờ ở Buenos Aires sẽ đồng loạt đổ chuông trong 10 phút để chào đón ngài đến Argentina.

Thực ra, sự chào đón của Giáo hội đã bắt đầu từ nhiều ngày trước, theo đề nghị của Đức Tổng Giám mục Buenos Aires Jorge García Cuerva. Ngài kêu gọi các cộng đoàn trong Tổng Giáo phận đọc lời cầu nguyện cho chuyến tông du của Đức Giáo hoàng trong tất cả các Thánh lễ, từ ngày 3 đến ngà 11/11/2026. Đồng thời, từ ngày 5 đến ngày 12/11/2026, cờ Argentina và cờ Vatican sẽ được treo tại tất cả các cơ sở và tổ chức của Giáo hội. Chính phủ Argentina cũng thể hiện sự chào đón bằng cách công bố những ngày Đức Giáo hoàng lưu lại đất nước là thời gian nghỉ lễ một phần.

Ý nghĩa và khẩu hiệu chuyến đi

Đức Giáo hoàng Lêô XIV là vị Giáo hoàng thứ hai đến thăm Argentina, sau Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, vị Giáo hoàng đã thực hiện hai chuyến viếng thăm quốc gia này. Lần đầu tiên vào năm 1982, giữa lúc Argentina đang xảy ra chiến tranh với Anh quốc vì quần đảo Malvinas (Falkland); lần thứ hai vào năm 1987, nhân Ngày Giới trẻ Thế giới.

Argentina là quốc gia có diện tích lớn thứ hai tại châu Mỹ Latinh, sau Brazil, với dân số khoảng 46 triệu người. Trong đó, đa số người dân (khoảng 58%) tự nhận mình là người Công giáo. Khoảng 22–23 triệu người có nguồn gốc Italia, trong khi số người có nguồn gốc Tây Ban Nha hoặc Criollo dao động từ 13 đến 20 triệu, tùy theo cách tính dòng dõi hoàn toàn hay một phần.

Theo thống kê năm 2024 của Vatican, cộng đồng Công giáo Argentina có 146 giám mục, 5.137 linh mục, 1.268 phó tế vĩnh viễn, 507 tu sĩ nam không thuộc hàng giáo sĩ và 5.921 nữ tu. Tuy nhiên, những số liệu này cũng cho thấy tình trạng suy giảm trong việc lãnh nhận các bí tích, tương tự như tại nhiều quốc gia khác. Cụ thể, số trẻ em được lãnh nhận bí tích Rửa tội giảm từ 625.229 trường hợp vào năm 1980 xuống còn 330.171 vào năm 2024. Số đôi cử hành bí tích Hôn phối trong nhà thờ còn giảm mạnh hơn, từ 153.376 vào năm 1980 xuống chỉ còn 20.326 vào năm 2024.

“Bienvenidos todos. Vayan y anuncien” (Chào đón tất cả mọi người. Hãy ra đi và loan báo) đó là khẩu hiệu bằng tiếng Tây Ban Nha được chọn cho chuyến tông du. Khẩu hiệu này gợi nhớ đến lời nói nổi tiếng của Đức Giáo hoàng Phanxicô tại Ngày Giới trẻ Thế giới ở Lisbon: “Todos, todos, todos” – “Tất cả, tất cả, tất cả”.

Logo của chuyến tông du là hình vòng hoa được tạo thành từ những hình người cách điệu, với màu xanh da trời đặc trưng của Argentina. Hình ảnh này biểu trưng cho một xã hội biết đón nhận mọi người, không loại trừ bất cứ ai, với Đức Kitô ở vị trí trung tâm.

Bối cảnh xã hội và kinh tế Argentina

Đức Giáo hoàng Lêô đến Argentina trong bối cảnh chính trị bất ổn. Kể từ khi chế độ quân sự chấm dứt vào ngày 10/12/1983, đất nước này đã trải qua 11 đời tổng thống; Javier Milei là vị tổng thống thứ 12. Tình trạng bất ổn hiện nay thể hiện qua sự phân cực chính trị sâu sắc và bất bình đẳng ngày càng gia tăng. Trong khi một bộ phận dân chúng được hưởng lợi từ các chính sách kinh tế theo chủ nghĩa tự do của chính phủ cánh hữu do Tổng thống Milei lãnh đạo, thì đông đảo người dân lại không có được cơ hội ấy.

Đầu thế kỷ XX, Argentina từng nằm trong nhóm 10 quốc gia giàu có nhất thế giới. Thế nhưng, ngày nay, dù sở hữu nguồn tài nguyên khí đốt, dầu mỏ dồi dào cùng nền nông nghiệp phát triển cao, đất nước này vẫn phải đối diện với tình trạng nghèo đói đáng lo ngại. Theo số liệu chính thức của Viện Thống kê và Điều tra Dân số Quốc gia Argentina (INDEC), trong nửa đầu năm 2026, có 32,3% dân số, tương đương 15,4 triệu người, sống trong cảnh nghèo đói. Thực tế, kể từ cuối năm 2025, đã có khoảng 2 triệu người Argentina rơi vào cảnh nghèo đói. Hiện nay, khoảng 9,4 triệu người sống dưới ngưỡng nghèo, trong khi tỷ lệ trẻ em dưới 15 tuổi sống trong cảnh nghèo đói lên đến 45%. Tỷ lệ thất nghiệp trong quý II năm nay đã tăng lên 7,9%. Đại học Công giáo Argentina (UCA) dự báo tỷ lệ nghèo đói có thể tăng lên 35% vào cuối năm 2026.

Giáo hội Công giáo Argentina đang tích cực tham gia vào các nỗ lực xoa dịu đau khổ, trợ giúp số người nghèo ngày càng gia tăng, đồng thời công khai lên tiếng kêu gọi những thay đổi trong xã hội.

Giáo hội vẫn có nền tảng gắn bó sâu xa với người dân, dù số tín hữu Công giáo đã giảm sút trong 60 năm qua. Theo số liệu của Đại học Buenos Aires, tỷ lệ người Công giáo giảm từ 90% vào năm 1960 xuống còn 57,7% vào năm 2026; trong khi đó, số người không theo tôn giáo nào tăng lên 22,4% và số tín hữu Tin Lành đạt 17,4%.

Tuy nhiên, những số liệu này có sự khác biệt so với thống kê của Vatican. Theo đó, năm 1980, có 93% dân số Argentina đã lãnh nhận bí tích Rửa tội trong Giáo hội Công giáo; đến năm 2024, tỷ lệ này vẫn ở mức 91,7%. Dù có sự khác biệt về cách thống kê, rõ ràng việc truyền đạt và lưu truyền đức tin đang là một thách đố lớn đối với Giáo hội Argentina, cũng như tại nhiều nơi khác trên thế giới.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV và lịch trình thăm viếng Argentina

Trong thời gian giữ chức Bề trên Tổng quyền Dòng Augustinô, Cha Robert Francis Prevost đã đến Argentina ít nhất bốn lần, trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến 2013. Giờ đây, ngài trở lại đất nước này trên cương vị Giáo hoàng và sẽ lưu lại hơn ba ngày, từ tối 8/11 đến đầu giờ chiều 11/11/2026.

Đức Giáo hoàng sẽ nghỉ tại Tòa Sứ thần Tòa Thánh ở Buenos Aires, thủ đô Argentina. Đây cũng là nơi Hồng y Eugenio Pacelli, đặc sứ của Đức Giáo hoàng Piô XI, từng lưu trú khi đến Argentina tham dự Đại hội Thánh Thể năm 1934. Đức Gioan Phaolô II cũng đã nghỉ tại đây trong chuyến viếng thăm đất nước này.

Sau nghi thức đón tiếp tại sân bay với sự hiện diện của Tổng thống Milei và đội danh dự, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ được đưa đến Đài tưởng niệm Tướng San Martín và các đạo quân giành độc lập tại quảng trường San Martín, Buenos Aires.

Tiếp đó, ngài sẽ đến Casa Rosada – Phủ Tổng thống – để tham dự nghi thức đón tiếp chính thức, trước khi có cuộc gặp riêng với Tổng thống Milei, 53 tuổi. Ông là một nhà kinh tế học cánh hữu, người từng công khai gọi Đức Giáo hoàng Phanxicô là người cộng sản và mô tả học thuyết xã hội của Giáo hội là “một sự cướp đoạt” trước khi đắc cử tổng thống.

Sau cuộc gặp riêng, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ phát biểu trước các nhà lãnh đạo đất nước, đại diện xã hội dân sự và ngoại giao đoàn tại Palacio Libertad (Cung điện Tự do). Bài diễn văn của ngài, sau lời chào mừng của Tổng thống, sẽ được truyền hình trên toàn quốc và được dư luận đặc biệt chú ý trong bối cảnh xã hội đang phân cực sâu sắc.

Trước thềm chuyến tông du, nhật báo La Nación, một trong những tờ báo lớn nhất Argentina, đã phỏng vấn bà Emilce Cuda, nhà thần học người Argentina, Tổng Thư ký Ủy ban Giáo hoàng về Châu Mỹ Latinh và là người hiểu rõ Đức Giáo hoàng. Khi được hỏi bà mong đợi thông điệp nào từ Đức Giáo hoàng Lêô, bà trả lời: “Cũng như thông điệp mà Đức Giáo hoàng Phanxicô đã gửi gắm, thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô XIV luôn là lời mời gọi hòa giải và hàn gắn những chia rẽ. Hòa giải là mục tiêu của việc rao giảng Tin Mừng và của luân lý Công giáo. Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nhiều lần nhắc lại điều này. Ngài xác tín rằng mình phải tìm kiếm sự hòa giải”.

Sau bài diễn văn tại Palacio Libertad, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ trở về Tòa Sứ thần Tòa Thánh để dùng bữa tối và nghỉ ngơi sau một ngày dài.

Vào thứ Hai, ngày 9/11/2026, Đức Giáo hoàng sẽ đến thành phố Claypole, cách Buenos Aires khoảng 30 km về phía nam, để thăm trung tâm Don Orione Cottolengo. Trung tâm do linh mục người Italia Don Orione thành lập năm 1935, hiện đang chăm sóc 410 người khuyết tật trí tuệ và thể lý.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh chính phủ Tổng thống Milei đề xuất, trong quá trình thảo luận ngân sách năm 2027, nới lỏng các quy định về hệ thống trợ cấp dành cho người khuyết tật. Tuy nhiên, bệnh nhân, các tổ chức bảo vệ quyền lợi người khuyết tật và phe đối lập cho rằng đây thực chất là một biện pháp cắt giảm ngân sách.

Giáo hội Công giáo cũng lên tiếng phản đối đề xuất này. Trong một văn kiện công bố hồi tháng 9 vừa qua, Giáo hội khẳng định: “Trước những hoàn cảnh yếu đuối và dễ bị tổn thương, phản ứng của nhà nước không thể bị thu hẹp thành một phép tính toán học”. Trong chuyến thăm, Đức Giáo hoàng Lêô được kỳ vọng sẽ nhấn mạnh trách nhiệm chăm sóc người nghèo và những người bị gạt ra bên lề xã hội.

Sau khi thăm trung tâm Cottolengo, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ trở lại Buenos Aires để cử hành Thánh lễ tại Đài tưởng niệm người Tây Ban Nha (Monumento de los Españoles), nằm ở trung tâm thành phố. Công trình này do cộng đồng người Tây Ban Nha trao tặng nhân dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng tháng 5 năm 1810, sự kiện đánh dấu khởi đầu tiến trình Argentina giành độc lập khỏi Tây Ban Nha.

Đài tưởng niệm được khánh thành năm 1927. Bảy năm sau, vào năm 1934, Thánh lễ bế mạc Đại hội Thánh Thể Quốc tế đã được cử hành tại đây, do đặc sứ Tòa Thánh là Hồng y Eugenio Pacelli, vị Giáo hoàng tương lai Piô XII, chủ sự. Thánh lễ hôm ấy có sự tham dự của một triệu người. Đức Gioan Phaolô II cũng từng cử hành Thánh lễ tại địa điểm này trước đông đảo tín hữu. Dự kiến, số người tham dự Thánh lễ của Đức Giáo hoàng Lêô ngày 9/11/2026 sẽ còn đông hơn nữa.

Chiều cùng ngày, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ đến Đại học Công giáo Argentina tại Buenos Aires để gặp gỡ giới lao động, bao gồm các doanh nhân, giới kinh doanh, đại diện các nghiệp đoàn và các phong trào bình dân. Sau đó, tại Palacio San Martín, ngài sẽ gặp gỡ các vị lãnh đạo những cộng đồng Kitô giáo và các truyền thống tôn giáo khác trong nước, trong đó có đại diện cộng đồng Do Thái giáo và Hồi giáo. Các cộng đồng này đang chung sống hòa bình tại Argentina. Điều này từng được Đức Giáo hoàng Phanxicô thể hiện qua chuyến viếng thăm Thánh Địa vào tháng 5/2014, khi ngài đưa theo một vị giáo sĩ Do Thái và một nhà lãnh đạo Hồi giáo người Argentina.

Tiếp đó, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ đến Nhà thờ Chính tòa Chúa Ba Ngôi để cử hành giờ Kinh Chiều cùng các giám mục và các nhóm tham gia tiến trình hiệp hành của Argentina. Tại đây, ngài cũng sẽ dành một sự tri ân đặc biệt cho Đức Giáo hoàng Phanxicô, người từng nhiều lần cử hành Thánh lễ và giảng lễ tại ngôi thánh đường này, đồng thời từng sống trong một căn hộ nhỏ tại khu văn phòng giáo triều liền kề. Tối hôm đó, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ dùng bữa với các giám mục Argentina tại Tòa Tổng Giám mục. 

Vào thứ Ba, ngày 10/11/2026, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ đáp chuyến bay kéo dài một giờ đến Córdoba, thành phố lớn thứ hai của Argentina, nơi có quần thể kiến trúc nổi tiếng Manzana Jesuítica (Khu phố Dòng Tên). Đây là một quần thể kiến trúc từ thế kỷ XVII, gồm các nhà thờ thời thuộc địa và Đại học Quốc gia Córdoba – trường đại học lâu đời nhất đất nước, được thành lập năm 1613, khởi nguồn từ một trường học của Dòng Tên vào khoảng năm 1610.

Córdoba được mệnh danh là “La Docta” (Thành phố tri thức), nhờ truyền thống đại học lâu đời và dấu ấn của các tu sĩ Dòng Tên trong đời sống văn hóa, tôn giáo nơi đây. Đức Giáo hoàng Lêô sẽ được các nhà chức trách địa phương và Đức Tổng Giám mục thành phố, Hồng y Angelo Rossi, Dòng Tên, đón tiếp. Ngài là một trong những vị tham dự Mật nghị Hồng y năm 2025, nơi Đức Giáo hoàng Lêô được tuyển chọn làm Giáo hoàng.

Ngay sau khi đến nơi, vị Giáo hoàng thuộc Dòng Augustinô sẽ cử hành Thánh lễ tại khuôn viên Trường Hàng không Quân sự. Buổi chiều, ngài sẽ gặp gỡ các giám mục, linh mục, tu sĩ nam nữ, chủng sinh và những người đang phục vụ trong các hoạt động mục vụ tại Nhà thờ Chính tòa Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời. Có thể ngài sẽ nhắc đến các vị thánh đã làm chứng cho Đức Kitô tại nơi đây. Ngài cũng có thể gợi lại quãng thời gian Đức Giáo hoàng Phanxicô phải sống tại Córdoba trong 19 tháng như một hình thức biệt xứ, trước khi được Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm làm giám mục.

Tối cùng ngày, trên đường trở về Buenos Aires, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ tham dự buổi canh thức dành cho giới trẻ tại Đài tưởng niệm người Tây Ban Nha. Sự kiện dự kiến thu hút đông đảo người tham dự.

Vào ngày cuối cùng tại Argentina, ngày 11/11/2026, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ đến thăm các tù nhân tại Khu phức hợp Nhà tù Liên bang của thành phố. Sau đó, Đức Giáo hoàng Lêô sẽ di chuyển bằng ô tô khoảng 68 km đến thành phố Luján, nơi có bức tượng Đức Mẹ bằng đất nung từ thế kỷ XVI. Mỗi năm, địa điểm hành hương này thu hút khoảng 7 triệu khách hành hương. Đức Giáo hoàng Phanxicô vốn có lòng sùng kính đặc biệt đối với Đức Mẹ Luján. Cũng chính vào ngày lễ kính Đức Mẹ Luján, 8/5, Cha Robert Francis Prevost đã được bầu làm Giáo hoàng. Trước đó, Đức Gioan Phaolô II cũng từng đến đây vào năm 1982.

Trong thời gian giữ chức Bề trên Tổng quyền Dòng Augustinô, Cha Robert Prevost cũng từng đến Luján trong một chuyến hành hương của Dòng vào tháng 8/2007. Đức Tổng Giám mục địa phương Jorge Eduardo Scheinig cho biết ngài đã gặp Cha Prevost trong dịp ấy.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ kết thúc chuyến tông du Argentina bằng việc cử hành Thánh lễ tại quảng trường trước Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján. Dự kiến có khoảng 2 triệu người tham dự, trong đó có những người trẻ từng vượt qua tình trạng nghiện ma túy, những người lao động thuộc khu vực kinh tế phi chính thức và cư dân tại các khu định cư tự phát.

Trong thư ngỏ đăng trên trang web chính thức của chuyến tông du, Đức Tổng Giám mục Mercedes-Luján Jorge Eduardo Scheinig nhắc lại rằng Luján, “thành phố của Đức Maria, vốn quen đón tiếp vô số khách hành hương”, đồng thời nhấn mạnh: “Ngôi nhà của Đức Mẹ cũng chính là ngôi nhà của dân tộc chúng ta”.

Ngài viết: “Rất đông người trong chúng ta sẽ quy tụ tại đây: trẻ em, người trẻ, người trưởng thành, người cao tuổi, những người đến từ khắp mọi miền đất nước và cả các quốc gia láng giềng. Chúng ta sẽ có mặt, gồm giáo dân, nữ tu, linh mục và giám mục. Người nghèo, người đau yếu và những người đang đối diện với hoàn cảnh khó khăn cũng sẽ hiện diện. Cả những người có đức tin mạnh mẽ lẫn những người có đức tin yếu kém; những người đang tìm kiếm, những người mang theo câu hỏi và cả những người đơn giản chỉ muốn đến gần hơn. Tất cả chúng ta sẽ cùng hiện diện”.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV, vị Giáo hoàng của châu Mỹ La tinh, được kỳ vọng sẽ gửi đến Giáo hội và toàn thể đất nước Argentina một thông điệp xã hội mạnh mẽ.

Sau Thánh lễ, Đức Giáo hoàng sẽ được đưa bằng ô tô đến sân bay quốc tế Ezeiza, nơi Tổng thống Milei sẽ tiễn ngài trước khi ngài lên máy bay của hãng hàng không Argentina để đến Peru. Đây là đất nước ngài đã dành khoảng 20 năm phục vụ trong tư cách một nhà truyền giáo, trong đó có 8 năm làm giám mục, và cũng là nơi giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim ngài. Đức Giáo hoàng Lêô sẽ lưu lại Peru trong những ngày còn lại của chuyến tông du nước ngoài lần thứ sáu trên cương vị Giáo hoàng.