Biểu tượng độc đáo của Thánh Tâm Chúa Giêsu

Thánh Tâm Chúa Giêsu trước hết gợi nhớ đến Cuộc Thương Khó của Đức Kitô trên thập giá. Nhưng tại sao Thánh Tâm luôn được diễn tả như đang bừng cháy?

Thánh Tâm Chúa Giêsu là một trong những hình ảnh đạo đức quen thuộc và cảm động nhất trong đời sống Công giáo. Tuy nhiên, những biểu tượng đi kèm với hình ảnh này đôi khi cũng khiến người ta thắc mắc. Chúng ta cùng tìm hiểu ý nghĩa của một số chi tiết thường xuất hiện trong hình ảnh Thánh Tâm.

Những ngọn lửa

Thánh Tâm Chúa Giêsu trước hết gợi nhớ đến Cuộc Thương Khó trên thập giá. Chúng ta thấy vòng gai, cây thập giá thường được đặt phía trên Trái Tim, và vết thương do lưỡi đòng đâm vào cạnh sườn Chúa. Nhưng tại sao Thánh Tâm luôn được diễn tả như đang bốc cháy? Điều đó chắc chắn đã không xảy ra trong biến cố chịu đóng đinh.

Có ba lý do giải thích cho biểu tượng này.

Thứ nhất, cần nhớ rằng sự tự hiến của Đức Kitô trên thập giá là sự hoàn tất trọn hảo và duy nhất của mọi hy lễ trong Cựu Ước. Điều đó tất nhiên bao gồm cả lễ toàn thiêu, vốn được xem là hình thức hy lễ cao quý nhất trong dân Israel thời cổ. Một hình thức sơ khai của lễ toàn thiêu chính là điều mà tổ phụ Abraham đã chuẩn bị thực hiện với Isaac, vì thế ông đã bảo con mình mang củi từ trước.

Thứ hai, lửa luôn gắn liền với bản tính thần linh trong Cựu Ước. Hãy nhớ đến bụi gai bốc cháy đã nói với ông Môsê, cột lửa ngự xuống núi Sinai, hay ngọn lửa từ trời thiêu đốt lễ vật của ngôn sứ Êlia. Cách giải thích này rất phù hợp với trình thuật Tin Mừng về cuộc khổ nạn, khi cạnh sườn Đức Kitô bị đâm thâu làm lộ Trái Tim Người, đồng thời bức màn Đền Thờ bị xé ra, mở lối vào nơi Cực Thánh – nơi Thiên Chúa hiện diện.

Sau cùng, hình ảnh ngọn lửa nơi Trái Tim tượng trưng cho tình yêu nồng cháy của Đức Kitô dành cho nhân loại. Một tấm ảnh đạo đức của Pháp vào thế kỷ XIX có dòng chữ phía trên Thánh Tâm: Voilà ce Cœur qui a tant aimé les hommes, nghĩa là: “Đây là Trái Tim đã yêu thương loài người biết bao.” Một lời nguyện truyền thống cũng diễn tả điều ấy: “Lạy Thánh Tâm Chúa Giêsu đang bừng cháy tình yêu dành cho chúng con, xin đốt nóng tâm hồn chúng con bằng tình yêu đối với Chúa.” Chính điều này đã xảy ra trong Tin Mừng, khi các môn đệ trên đường Emmaus nhận ra lòng mình đã “bừng cháy” sau cuộc gặp gỡ với Đức Giêsu.

Những tia sáng

Hãy nhìn kỹ hình ảnh Thánh Tâm. Ngoài những ngọn lửa, còn có một yếu tố khác bao quanh Trái Tim: đó là các tia sáng.

Trong Ga 8,12, Đức Kitô tuyên bố Người là “ánh sáng thế gian”. Trong Kh 21,23, chúng ta được biết rằng tại Giêrusalem mới vào thời cánh chung sẽ không còn cần ánh sáng mặt trời hay mặt trăng, vì chính Con Chiên Thiên Chúa tức Đức Giêsu sẽ là nguồn sáng của thành thánh.

Cũng như lửa, ánh sáng là biểu tượng của thần tính. Hãy nhớ đến biến cố Hiển Dung hay luồng ánh sáng chói lòa mà Thánh Phaolô đã trải nghiệm trên đường Đamas. Là ánh sáng thế gian, Đức Kitô cũng là Đấng “soi sáng” chúng ta, mặc khải Thiên Chúa cho chúng ta. Thánh Tâm chính là đỉnh cao của sự tự mặc khải của Thiên Chúa, cho thấy chiều sâu tình yêu của Người dành cho nhân loại.

Những mũi tên

Vòng gai và lưỡi đòng đều dễ hiểu. Nhưng đôi khi Thánh Tâm còn được diễn tả với những mũi tên. Điều này không xuất hiện trong các sách Tin Mừng.

Một cách giải thích cho rằng mũi tên tượng trưng cho tội lỗi. Ngoài ra, mũi tên cũng có thể bắt nguồn từ một hình ảnh ẩn dụ cổ của người Rôma về tình yêu. Theo thần thoại cổ đại, thần Cupid bắn những mũi tên xuyên qua trái tim những người yêu nhau.

Vòng gai

Không giống như những mũi tên, vòng gai được các sách Tin Mừng ghi lại rõ ràng. Tuy nhiên, trong các hình ảnh truyền thống, vòng gai lại quấn quanh Thánh Tâm, trong khi Kinh Thánh cho biết nó được đội trên đầu Chúa Giêsu.

Một cách giải thích truyền thống mô tả cảm nghiệm của những người sùng kính Thánh Tâm như sau:

“Họ thấy vòng gai được chuyển từ đầu Người xuống Trái Tim Người; họ cảm nhận rằng những chiếc gai nhọn ấy từ lâu đã đâm thấu nơi đó; họ hiểu rằng Cuộc Thương Khó chính là cuộc đóng đinh của một Trái Tim.”

Nói cách khác, việc đặt vòng gai quanh Thánh Tâm nhấn mạnh rằng Đức Kitô đã cảm nhận mọi đau khổ tận sâu thẳm cõi lòng mình.

Hơn nữa, sau biến cố Phục Sinh, vòng gai trở thành triều thiên chiến thắng. Tác giả Francis Patrick Donnelly cũng gợi lên ý nghĩa này:

“Từ những khí cụ của kẻ thù thập giá, vòng gai và Trái Tim bị đâm thâu – vị Thủ Lãnh chiến thắng của chúng ta đã tạo nên một chiến tích, chứng tá hùng hồn nhất cho tình yêu của Người.”

Trong các cuộc thi đấu giác đấu thời cổ, người chiến thắng được trao vòng nguyệt quế. Trong Kh 19,12, Đức Kitô đội “nhiều triều thiên”, và những ai chiến thắng tội lỗi cùng Satan sẽ nhận được “triều thiên sự sống” (Kh 2,10).

Sau cùng, theo lời Thánh nữ Margaret Mary Alacoque, vị nữ tu Pháp thế kỷ XVII đã góp phần phổ biến lòng sùng kính Thánh Tâm, những chiếc gai tượng trưng cho vô số tội lỗi riêng lẻ của con người đang đâm thấu Trái Tim Chúa Giêsu.

Trong một lá thư thuật lại thị kiến của mình, ngài viết:

“Tôi thấy Trái Tim thần linh ấy như ngự trên ngai lửa, rực rỡ hơn mặt trời và trong suốt như pha lê. Trái Tim mang dấu thương đáng tôn thờ và được bao quanh bởi một vòng gai, biểu thị những vết đâm mà tội lỗi chúng ta gây nên cho Người.”

Thập giá

Cũng như vòng gai, thập giá vừa bắt nguồn từ các sách Tin Mừng, vừa được trình bày theo một cách mang tính biểu tượng.

Có thể nói có một sự đảo ngược hình ảnh của cuộc đóng đinh. Trong Tin Mừng, Đức Kitô treo trên thập giá và Trái Tim Người dường như nhỏ bé dưới những thanh gỗ của cây thập tự. Nhưng trong các hình ảnh Thánh Tâm, Trái Tim lại được phóng lớn, còn cây thập giá trở nên nhỏ hơn.

Hơn nữa, thay vì Trái Tim bị đóng vào thập giá, thì giờ đây cây thập giá dường như được “cắm” vào Trái Tim – như cách Thánh Margaret Mary Alacoque diễn tả – như muốn nói rằng toàn bộ ý nghĩa của cuộc đóng đinh phát xuất từ và không thể được hiểu tách rời khỏi Trái Tim Chúa Giêsu.

Như Donnelly đã viết: “Trái Tim ấy mãi mãi nâng đỡ sức nặng của Thập Giá.”

Quả thật, chính Trái Tim Chúa Giêsu là điều làm cho thập giá trở nên có ý nghĩa đối với chúng ta hôm nay.

Nguồn aleteia.org