Đức Thánh cha tăng cường vai trò của các giám mục trước các vụ lạm dụng trong cộng đoàn dòng tu

Đức Thánh cha Lêô XIV cho phép Bộ Các Dòng tu ủy quyền cho các giám mục giáo phận ban hành sắc lệnh cách chức các bề trên đan viện. Khi một bề trên bị cáo buộc có hành vi sai trái nghiêm trọng hoặc khi cộng đoàn rơi vào khủng hoảng quản trị, giám mục địa phương sẽ có thể trực tiếp can thiệp.

Phòng Báo chí Tòa Thánh, trong thông báo ngày 28 tháng Năm vừa qua, cho biết trên đây là nội dung phúc chiếu do Đức Thánh cha Lêô XIV phê chuẩn, khi tiếp kiến Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin, ngày 25 tháng Ba năm nay.

Trang Công giáo Pháp Tribune Chrétienne, Diễn đàn giải thích rằng đây là một bước kỹ thuật hướng tới việc thay đổi giáo luật, đồng thời cho thấy mong muốn ngày càng mạnh mẽ của Giáo hội trong việc củng cố khả năng can thiệp trước các cuộc khủng hoảng nội bộ, lạm dụng quyền quản trị và những sai phạm đã làm suy yếu một số cộng đoàn tu trì trong những năm gần đây. Trang báo viết:

“Trong nhiều năm qua, Giáo hội Công giáo phải đối mặt với những cuộc khủng hoảng nội bộ ảnh hưởng tới một số cộng đoàn tu trì: lạm dụng thiêng liêng, xu hướng giáo phái, chế độ độc đoán, vấn đề tài chính, xung đột quản trị, bê bối luân lý và những rối loạn thể chế.”

Nhiều trường hợp cho thấy một số cơ cấu tu trì đôi khi hoạt động trong tình trạng biệt lập nội bộ, khiến việc can thiệp từ bên ngoài trở nên khó khăn. Trong lịch sử, các đan viện và hội dòng vốn được hưởng mức độ tự trị đáng kể trong Giáo hội. Các bề trên dòng không trực tiếp lệ thuộc giám mục giáo phận như các linh mục triều.

Sự tự trị này nhằm bảo vệ đặc sủng riêng của các dòng tu, đời sống thiêng liêng và quyền tự do quản trị của họ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chính tính độc lập đó lại tạo nên các tình huống phức tạp khi xảy ra lạm dụng. Các giám mục địa phương nhiều khi không có phương tiện hữu hiệu để hành động nhanh chóng; thủ tục chủ yếu phụ thuộc vào Roma và thường kéo dài, tế nhị và nặng nề về pháp lý.

Theo tờ Tribune Chrétienne, văn bản của Đức Lêô XIV dường như nhằm trực tiếp giải quyết khó khăn này. Tuy nhiên, trang báo cũng nhấn mạnh rằng: “Đức Giáo hoàng không xóa bỏ quyền tự trị của các cộng đoàn tu trì và cũng không đặt các đan viện dưới quyền trực tiếp của các giám mục.”

Tòa Thánh vẫn giữ quyền kiểm soát toàn bộ tiến trình kỷ luật; Tòa Thánh vẫn cần phê chuẩn thủ tục thông qua bộ liên hệ. Tuy nhiên, văn kiện này rõ ràng tăng cường khả năng hành động thực tế của các giám mục trong những tình huống khủng hoảng.

Tờ Tribune Chrétienne nhận định rằng đây không phải là “một cuộc cách mạng trong giáo luật”, nhưng là “sự tái lập tinh tế thế cân bằng giữa quyền tự trị của các cộng đoàn tu trì và trách nhiệm của các giám mục với tư cách người bảo đảm trật tự Giáo hội địa phương”.

Theo trang báo, văn bản này cũng cho thấy định hướng rộng lớn hơn của triều đại Giáo hoàng Lêô XIV: “Kể từ khi được bầu chọn, nhiều phát biểu của Đức Giáo hoàng cho thấy mong muốn củng cố việc quản trị Giáo hội, trách nhiệm thể chế và hiệu quả kỷ luật trước các bê bối hay những rối loạn nội bộ.”

Văn kiện cũng cho biết hướng đi này đã từng được Đức Giáo hoàng Phanxicô đánh giá tích cực trước khi qua đời. Vì vậy, Đức Lêô XIV dường như tiếp tục đường hướng ấy, đồng thời tìm cách thiết lập các cơ chế can thiệp cụ thể hơn.

Đằng sau văn bản pháp lý này là một câu hỏi mang tính Giáo hội sâu sắc: “Làm thế nào để bảo vệ các tín hữu và cộng đoàn khi chính cơ chế quản trị nội bộ của họ trở nên không còn đủ khả năng?” Sau hàng loạt bê bối liên quan tới một số cộng đoàn mới, hội dòng và tu hội trong nhiều thập niên gần đây, Tòa Thánh dường như muốn nhấn mạnh rằng không một quyền bính tu trì nào có thể hoạt động mà không có sự giám sát hữu hiệu từ phía Giáo hội.

Và tờ Tribune Chrétienne kết luận: “Văn bản kín đáo này giống như một tín hiệu gửi tới toàn thể thế giới tu trì: quyền tự trị của các cộng đoàn không thể trở thành vùng miễn trừ khỏi những đòi hỏi về trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và quản trị của Giáo hội.”